فرهنگ نامه اذان - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٤٢
روايات ديگرى نيز در سنن ابن ماجة ، [١] مسند ابن حنبل ، [٢] سنن الدارمى [٣] و الطبقات الكبرى [٤] بر اين معنا دلالت دارند ؛ امّا اين روايات هيچ يك سند صحيحى ندارند . دسته سوم : رواياتى كه بند ياد شده را به دستور و يا تأييد خليفه دوم مستند كرده اند ، مانند آنچه در سنن الدارقُطْنى از محمّد بن مخلّد ، از محمّد بن اسماعيل حسّانى ، از وكيع ، از سفيان ، از محمّد بن عجلان ، از نافع ، از ابن عمر ، از عمر نقل شده است كه به مؤذّن خويش گفت : در اذان صبح ، هر گاه به «حىَّ على الفلاح» رسيدى ، بگو : الصلاة خير من النوم ، الصلاة خير من النوم . [٥] در موطّأ مالك نيز آمده است : مو?ّن ، نزد عمر بن خطّاب آمد تا او را براى نماز صبح خبر كند . ديد كه خواب است . پس گفت : الصلاة خير من النوم . عمر به او دستور داد كه از آن پس ، اين جمله را در اذان صبح بگويد . [٦] با عنايت به اين كه روايات دسته اوّل و دوم ، نه از نظر سند ، قابل اعتماد هستند و نه از نظر مضمون ، هماهنگ اند ، نمى توانند اثبات كنند كه «الصلاة خير من النوم» ، جزء اذانِ نخستين بوده است ؛ بلكه همان طور كه در شمارى از احاديث اهل بيت عليهم السلامو كلمات برخى از صحابه و تابعين
[١] . سنن ابن ماجة : ج ٢ ص ٣٤ ح ٧٠٧ .[٢] . مسند ابن حنبل : ج ٤ ص ٦٣٢ .[٣] . سنن الدارمى : ج ١ ص ٢٨٩ ح ١١٩٢ .[٤] . الطبقات الكبرى : ج ١ ص ٢٤٧ .[٥] . سنن الدارقطنى : ج ١ ص ٢٤٣ .[٦] . موطّأ : ج ١ ص ٧٢ ح ٨ .