شیعه، فرقه یا گروهی را گویند که امر یگانه‌ای داشته باشند. «شیعة الرجل»؛ یعنی، دوستان و یاران مرد. جمع آن «اَشْیاع» و «شِیَع» به معنای مثل و مانند و فرقه‌ها نیز آمده است. [١] واژه «شیعه» به صورت مفرد چهار بار در قرآن آمده است: یک بار به تنهایی (مریم، ٦٩) و سه بار با اضافه (قصص، ١٥؛ صافات، ٨٣). در آیه اوّل به معنای گروه و در بقیه به معنای پیرو آمده است.
«شیعه» در اصطلاح به پیروان حضرت علی‌علیه السلام و خاندانش و کسانی گفته می‌شود که معتقد به جانشینی بلافصل آن حضرت بعد از پیامبر اسلام‌صلی الله علیه وآله و نص ولایت او در غدیر خم از طرف پیغمبر می‌باشند. در سخنان رسول اکرم‌صلی الله علیه وآله، و حضرت علی و دیگر امامان‌علیهم السلام و نویسندگان کتاب‌های ملل و نحل، این کلمه به کار رفته است.
جابربن عبداللّه انصاری می‌گوید: «نزد پیامبرصلی الله علیه وآله بودم که حضرت علی‌علیه السلام از دور نمایان شد. پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود: سوگند به کسی که جانم به دست او است! این شخص و شیعیانش در قیامت رستگار خواهند بود». [٢] .
ابن عباس می‌گوید: «وقتی آیه «إِنَّ الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ» [٣] نازل شد پیغمبرصلی الله علیه وآله به حضرت علی‌علیه السلام فرمود: مصداق این آیه تو و شیعیانت می‌باشید که در قیامت خشنود خواهید بود و خدا هم از شما راضی است». این دو حدیث در الدرالمنثور ٣٧٩ و١١ و غایةالمرام، ٣٢٦ نقل شده است. [٤] روایات متعدد دیگری نظیر روایت فوق از بزرگان اهل سنّت (مانند طبرانی، احمدبن حنبل و دار قطنی) به وسیله ابن حجر، ابن اثیر، سیوطی و دیگران نقل شده است.
حضرت علی‌علیه السلام در نامه‌ای می‌نویسد:
«این نامه از بنده خدا علی امیرالمؤمنین است، به شیعه خود از مؤمنان و مسلمانان؛ چه خدا می‌گوید: «وَاِنَّ مِنْ شِیعَتِهِ لَاِبْراهِیمَ» [٥] و آن نامی است که خدای متعال آن را در قرآن شرافت بیان داده است، و شما شیعه پیامبر، محمدصلی الله علیه وآله هستید، چنان‌که ابراهیم نیز از شیعیان او است، نامی است غیر مختص و امری است سابقه‌دار». [٦] .
شیخ مفیدرحمه الله به سند خود تا امام باقرعلیه السلام از قول ام سلمه نقل می‌کند که گفت: «از رسول خداصلی الله علیه وآله شنیدم می‌گوید: «بی‌گمان علی و شیعه او رستگار می‌باشند» و به اسناد خود سه حدیث دیگر در همان فصل در این باره نقل کرده است. [٧] از امیرالمؤمنین علی‌علیه السلام نیز در منابع مختلف و از جمله نهج‌البلاغه چند روایت نقل شده است.
به هر حال عنوان شیعه برای پیروان علی‌علیه السلام مشهور گردید و این عنوان مخصوص کسانی شد که معتقد به‌امامت علی‌علیه السلام و جانشینی او پس از پیامبر بودند، و به امامت یازده نفر از فرزندان معصومش اعتقاد داشتند و به کسانی که دارای چنین عقیده‌ای بودند، «شیعه اثنی عشریه» و «شیعه امامیّه» اطلاق شد». [٨] .

[١] لسان العرب، ج ٨، ص ١٨٨.
[٢] بحارالانوار، ج ٣٥، ص ٣٤٥، ح ٢٠.
[٣] سوره بینه (٩٨)، آیه ٧.
[٤] ودیعه در اسلام، ص ٧.
[٥] سوره صافات (٣٧)، آیه ٨٣.
[٦] بحارالانوار، ج ٣، ص ٧.
[٧] الارشاد، ص ٢٥.
[٨] الاسلام والشیعة الامامیة، ١، ص ٣٣٥.