التبيان في تفسير غريب القرآن
(١)
٧ ص
(٢)
٨ ص
(٣)
٨ ص
(٤)
٨ ص
(٥)
٩ ص
(٦)
١٠ ص
(٧)
١١ ص
(٨)
١٦ ص
(٩)
١٦ ص
(١٠)
١٧ ص
(١١)
١٨ ص
(١٢)
١٩ ص
(١٣)
٢٠ ص
(١٤)
٢١ ص
(١٥)
٢٣ ص
(١٦)
٢٥ ص
(١٧)
٢٨ ص
(١٨)
٢٨ ص
(١٩)
٢٨ ص
(٢٠)
٣٠ ص
(٢١)
٣٠ ص
(٢٢)
٣٣ ص
(٢٣)
٣٤ ص
(٢٤)
٤٠ ص
(٢٥)
٤٤ ص
(٢٦)
٤٤ ص
(٢٧)
٤٧ ص
(٢٨)
١١٨ ص
(٢٩)
١٣٥ ص
(٣٠)
١٤٦ ص
(٣١)
١٥٥ ص
(٣٢)
١٦٤ ص
(٣٣)
١٧٥ ص
(٣٤)
١٧٩ ص
(٣٥)
١٨٦ ص
(٣٦)
١٨٨ ص
(٣٧)
١٩٤ ص
(٣٨)
٢٠١ ص
(٣٩)
٢٠٣ ص
(٤٠)
٢٠٥ ص
(٤١)
٢٠٨ ص
(٤٢)
٢١١ ص
(٤٣)
٢١٦ ص
(٤٤)
٢٢٣ ص
(٤٥)
٢٢٦ ص
(٤٦)
٢٣١ ص
(٤٧)
٢٣٦ ص
(٤٨)
٢٤٠ ص
(٤٩)
٢٤٤ ص
(٥٠)
٢٤٧ ص
(٥١)
٢٥٠ ص
(٥٢)
٢٥٣ ص
(٥٣)
٢٥٥ ص
(٥٤)
٢٥٩ ص
(٥٥)
٢٦٠ ص
(٥٦)
٢٦٢ ص
(٥٧)
٢٦٤ ص
(٥٨)
٢٦٥ ص
(٥٩)
٢٦٧ ص
(٦٠)
٢٧٠ ص
(٦١)
٢٧٢ ص
(٦٢)
٢٧٥ ص
(٦٣)
٢٧٩ ص
(٦٤)
٢٨٣ ص
(٦٥)
٢٨٥ ص
(٦٦)
٢٨٧ ص
(٦٧)
٢٨٨ ص
(٦٨)
٢٨٩ ص
(٦٩)
٢٩٢ ص
(٧٠)
٢٩٣ ص
(٧١)
٢٩٤ ص
(٧٢)
٢٩٥ ص
(٧٣)
٢٩٧ ص
(٧٤)
٢٩٨ ص
(٧٥)
٢٩٩ ص
(٧٦)
٣٠١ ص
(٧٧)
٣٠٢ ص
(٧٨)
٣٠٤ ص
(٧٩)
٣٠٥ ص
(٨٠)
٣٠٧ ص
(٨١)
٣١٠ ص
(٨٢)
٣١٣ ص
(٨٣)
٣١٤ ص
(٨٤)
٣١٥ ص
(٨٥)
٣١٦ ص
(٨٦)
٣١٦ ص
(٨٧)
٣١٧ ص
(٨٨)
٣١٧ ص
(٨٩)
٣١٧ ص
(٩٠)
٣١٨ ص
(٩١)
٣١٨ ص
(٩٢)
٣١٩ ص
(٩٣)
٣١٩ ص
(٩٤)
٣٢١ ص
(٩٥)
٣٢٢ ص
(٩٦)
٣٢٣ ص
(٩٧)
٣٢٤ ص
(٩٨)
٣٢٥ ص
(٩٩)
٣٢٧ ص
(١٠٠)
٣٢٨ ص
(١٠١)
٣٣٠ ص
(١٠٢)
٣٣١ ص
(١٠٣)
٣٣٢ ص
(١٠٤)
٣٣٤ ص
(١٠٥)
٣٣٥ ص
(١٠٦)
٣٣٦ ص
(١٠٧)
٣٣٨ ص
(١٠٨)
٣٣٨ ص
(١٠٩)
٣٤٠ ص
(١١٠)
٣٤٠ ص
(١١١)
٣٤١ ص
(١١٢)
٣٤٢ ص
(١١٣)
٣٤٢ ص
(١١٤)
٣٤٣ ص
(١١٥)
٣٤٤ ص
(١١٦)
٣٤٥ ص
(١١٧)
٣٤٦ ص
(١١٨)
٣٤٦ ص
(١١٩)
٣٤٧ ص
(١٢٠)
٣٤٧ ص
(١٢١)
٣٤٧ ص
(١٢٢)
٣٤٨ ص
(١٢٣)
٣٤٨ ص
(١٢٤)
٣٤٨ ص
(١٢٥)
٣٤٩ ص
(١٢٦)
٣٥٠ ص
(١٢٧)
٣٥٠ ص
(١٢٨)
٣٥٠ ص
(١٢٩)
٣٥١ ص
(١٣٠)
٣٥١ ص
(١٣١)
٣٥٢ ص
(١٣٢)
٣٥٢ ص
(١٣٣)
٣٥٣ ص
(١٣٤)
٣٥٣ ص
(١٣٥)
٣٥٣ ص
(١٣٦)
٣٥٤ ص
(١٣٧)
٣٥٤ ص
(١٣٨)
٣٥٥ ص
(١٣٩)
٣٥٦ ص
(١٤٠)
٣٦٣ ص
(١٤١)
٣٦٣ ص
(١٤٢)
٣٦٣ ص
(١٤٣)
٣٦٧ ص
(١٤٤)
٣٦٨ ص
(١٤٥)
٣٦٨ ص
(١٤٦)
٣٧٠ ص
(١٤٧)
٣٧٢ ص
(١٤٨)
٣٧٢ ص
(١٤٩)
٣٧٩ ص
(١٥٠)
٣٨٤ ص
(١٥١)
٣٨٦ ص
(١٥٢)
٣٨٧ ص
(١٥٣)
٣٩١ ص
(١٥٤)
٣٩٨ ص
(١٥٥)
٤٠٣ ص
(١٥٦)
٤٠٦ ص
(١٥٧)
٤٠٨ ص
(١٥٨)
٤١٤ ص
(١٥٩)
٤١٦ ص
(١٦٠)
٤٢٤ ص
(١٦١)
٤٢٧ ص
(١٦٢)
٤٣١ ص
(١٦٣)
٤٣٣ ص
(١٦٤)
٤٣٥ ص
(١٦٥)
٤٣٦ ص
(١٦٦)
٤٤٤ ص
(١٦٧)
٤٤٦ ص
(١٦٨)
٤٥١ ص
(١٦٩)
٤٥٧ ص
(١٧٠)
٤٦١ ص
(١٧١)
٤٦٤ ص
(١٧٢)
٤٦٨ ص
(١٧٣)
٤٧٥ ص
(١٧٤)
٤٧٧ ص
(١٧٥)
٤٨٣ ص
(١٧٦)
٤٨٥ ص
(١٧٧)
٤٨٥ ص
(١٧٨)
٤٨٥ ص
(١٧٩)
٤٨٥ ص
(١٨٠)
٤٨٥ ص
(١٨١)
٤٨٥ ص
(١٨٢)
٤٨٥ ص
(١٨٣)
٤٨٦ ص
(١٨٤)
٤٨٦ ص
(١٨٥)
٤٨٦ ص
(١٨٦)
٤٨٧ ص
(١٨٧)
٤٨٧ ص
(١٨٨)
٤٨٧ ص
(١٨٩)
٤٨٨ ص
(١٩٠)
٤٨٨ ص
(١٩١)
٤٨٨ ص
(١٩٢)
٤٨٨ ص
(١٩٣)
٤٨٨ ص
(١٩٤)
٤٨٩ ص
(١٩٥)
٤٩٠ ص
(١٩٦)
٤٩٠ ص
(١٩٧)
٤٩٠ ص
(١٩٨)
٤٩٠ ص
(١٩٩)
٤٩١ ص
(٢٠٠)
٤٩١ ص
(٢٠١)
٤٩١ ص
(٢٠٢)
٤٩١ ص
(٢٠٣)
٤٩٢ ص
(٢٠٤)
٤٩٢ ص
(٢٠٥)
٤٩٢ ص
(٢٠٦)
٤٩٢ ص
(٢٠٧)
٤٩٣ ص
(٢٠٨)
٤٩٣ ص
(٢٠٩)
٤٩٣ ص
(٢١٠)
٤٩٤ ص
(٢١١)
٤٩٤ ص
(٢١٢)
٤٩٥ ص
(٢١٣)
٤٩٥ ص
(٢١٤)
٤٩٦ ص
(٢١٥)
٤٩٦ ص
(٢١٦)
٤٩٦ ص
(٢١٧)
٤٩٧ ص
(٢١٨)
٤٩٧ ص
(٢١٩)
٤٩٧ ص
(٢٢٠)
٤٩٨ ص
(٢٢١)
٤٩٩ ص
(٢٢٢)
٤٩٩ ص
(٢٢٣)
٥٠٠ ص
(٢٢٤)
٥٠١ ص
(٢٢٥)
٥٠٢ ص
(٢٢٦)
٥٠٢ ص
(٢٢٧)
٥٠٣ ص
(٢٢٨)
٥٠٣ ص
(٢٢٩)
٥٠٣ ص
(٢٣٠)
٥٠٣ ص
(٢٣١)
٥٠٤ ص
(٢٣٢)
٥٠٤ ص
(٢٣٣)
٥٠٤ ص
(٢٣٤)
٥٠٤ ص
(٢٣٥)
٥٠٥ ص
(٢٣٦)
٥٠٥ ص
(٢٣٧)
٥٠٥ ص
(٢٣٨)
٥٠٥ ص
(٢٣٩)
٥٠٦ ص
(٢٤٠)
٥٠٦ ص
(٢٤١)
٥٠٦ ص
(٢٤٢)
٥٠٧ ص
(٢٤٣)
٥٠٧ ص
(٢٤٤)
٥٠٩ ص
(٢٤٥)
٥٠٩ ص
(٢٤٦)
٥١٠ ص
(٢٤٧)
٥١١ ص
 
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص
٤٩٨ ص
٤٩٩ ص
٥٠٠ ص
٥٠١ ص
٥٠٢ ص
٥٠٣ ص
٥٠٤ ص
٥٠٥ ص
٥٠٦ ص
٥٠٧ ص
٥٠٨ ص
٥٠٩ ص
٥١٠ ص
٥١١ ص
٥١٢ ص
٥١٣ ص
٥١٤ ص
٥١٥ ص
٥١٦ ص

التبيان في تفسير غريب القرآن - ابن الهائم - الصفحة ١٦

كلما تلاقى مع المرحوم الوالد يقول له: سترك الله كما سترتنا عند هذا الباشا، فإنه لولا وجودك كنا جميعا عنده حميرا [١] .
ونقف بعد هذا مع كتابنا الذي نقدمه، وهو:

كتاب التبيان في تفسير غريب القرآن
نص ابن الهائم على اسم هذا الكتاب في المقدمة الموجزة التي صنعها له، وورد اسم الكتاب معزوّا لمصنفه في عدة كتب [٢] .
ومما يؤكد نسبة الكتاب لصاحبه أنه ذكر فيه أشخاصا أخذ عنهم وتربطه بهم صلة وطيدة. من هؤلاء ابنه محمد الذي مات في حياته وأخذ عنه من كتابه «الغرر المضية» عند تفسير اللفظ القرآني لِجِبْرِيلَ في الآية ٩٧ من سورة البقرة، وقوله تعالى: وَإِذِ ابْتَلى إِبْراهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِماتٍ فَأَتَمَّهُنَّ في الآية ١٢٤ من سورة البقرة أيضا.

وصف المخطوط:
لم أعثر إلا على نسخة وحدة مخطوطة لهذا الكتاب تحتفظ بها دار الكتب المصرية تحت رقم ٨٤ تفسير، تقع في ٧٦ ورقة، بكل صفحة ٢٥ سطرا، وفي السطر نحو ١١ كلمة، كتبت سنة ١١٣٠ هـ بخط نسخي ممتاز بقلم علي بن عاشور بن عبد الكريم البرلسي أصلا الاتكاوي مولدا. وفي الحاشية بعض عبارات وألفاظ بخط المتن نفسه، بعضها سقط من الناسخ فاستدركه بالهامش.
والكلمات في النسخة واضحة إلا في بعض المواطن وخاصة في الأوراق الأولى. ويبدو أن ذلك بسبب أرضة ألمت بها أو رطوبة أصابتها مما جعل بعض العبارات يصعب قراءتها. وهناك بعض العبارات الواردة في الحاشية في النسخة كلها- وليس في الصفحات الأولى منها فقط- بترت منها كلمات أو حروف، وقد يكون مرجع ذلك إلى عدم الدقة في تصوير الفيلم لأن دار الكتب لا تمكّن من الاطلاع على أصل المخطوطات وتكتفي بالاعتماد على الفيلم.


[١] المرجع السابق ١/ ١٩٤.
[٢] من هذه الكتب: طبقات المفسرين ١/ ٨٣، والضوء اللامع ٢/ ١٥٨، والبدر الطالع ١/ ١١٨، وإيضاح المكنون ١/ ٢٢٣، وهدية العارفين ١/ ١٢٠، وبروكلمان ق ٦/ ٥٢١. [.....]