كليات اشعار و آثار فارسى شيخ بهايى - شيخ بهائى - الصفحة ٣ - مقدمه
آراسته است و در سرودههاى عرفانى تحت تأثير غزليات شمس سخن گفته است:
|
من آينهى طلعت معشوق وجودم |
از عكس رخش مظهر انوار شهودم |
|
دسته معتقدند اين اختلاف سبكها علتالعللش زبان مادرى اوست كه فارسى نيست و چون چاشنى فارسى ندارد از اداى مقصود به يك طريقه مشخص باز مانده است البته اين نظر به حقيقت نزديكتر مىنمايد چون فصاحتى كه در آثار هر شاعر يا نويسنده هست بيشتر مربوط بوقوف و احاطه شاعر يا نويسنده بهآن زبان است و باصطلاح چكيده آن است شيخ بهائى چون زبان مادرى او عربى است و همان طور كه صاحبان تذاكر نوشتهاند بعد از طى دوران كودكى در ايران توطن گزيده درست به دقايق و رموز و لطايفى كه خواه ناخواه قريحه باطن در خون و مغز و اعصاب انسان اثر مىگذارد آشنا نبوده و مىخواسته از راه (عقل مكسبى) آنها را بياموزد با اين تفصيل حد فصاحت و كمال بلاغت را در مثنويات خود ظاهر و آشكار ساخته است و در اين روش بقدرى استادى به خرج داده كه شايد از نظر افاده معنى از مثنويات مولانا كمتر نباشد همانطور كه خيلى از مردم حتى اهل اطلاع بعضى ابيات مثنوى او را بنام مولانا ضبط كردهاند مثلا در مثنوى قطع العلائق در عينى كه نهايت مهارت را در اداى مقصود نشان داده از رعايت قواعد بديعى و لطائف شعرى غافل نمانده است.
|
هر كه را توفيق حق آمد دليل |
عزلتى بگزيد و رست از قال و قيل |
|
|
از حقيقت بر تو نگشايد درى |
زين مجازى مردمان تا نگذرى |
|
|
چون شب قدر از همه مستور شد |
لاجرم از پاى تا سر نور شد |
|
با توجه به اينكه شيخ بهائى از راه آموختن اين توفيق را يافته باشد باز خود نشان ديگرى از نبوغ ذاتى و دهاء خطرى اوست از مثنويات او كه شامل نان و حلوا- شير و شكر- نان و پنير و برخى مثنويات پراكنده ديگر است اينطور برمىآيد كه فقط در زمينه مثنوى سازى آزموده و ممتحن بوده و در ساير فنون شعرى دستى چندان قوى نداشته است در: رباعى- قطعه- قصيده- غزل- باستقبال هر