بازگرديد! تا آن جا كه برخى از مسلمانان به يكديگر گفتند: كاش در اين جا كسى بود كه ما او را نزد عبداللَّه بن ابى مى‌فرستاديم تا او از ابوسفيان برايمان امان بگيرد. انس بن نضر چون اين سخن را شنيد، با ناراحتى گفت: اگر محمد كشته شده است، خداى محمد كه كشته نشده، برخيزيد و در همان راهى كه محمد كشته شد، شما هم جنگ كنيد! سپس سر به سوى آسمان بلند كرد و گفت: بار خدايا، من از اين سخن ناهنجار اينان به درگاه تو پوزش مى‌طلبم و از آن بيزارم. آن گاه به ميدان آمد و مردانه جنگيد تا كشته شد.[١]

از سوى ديگر، اين شايعه چنان در گروهى از صحابه همچون عثمان و عمر مؤثر واقع شد كه فرار را بر قرار ترجيح داده، بى‌درنگ رو به هزيمت نهادند و تا سه روز معلوم نشد كه به كجا فرار كرده‌اند.

انس چون بر عمر و طلحة بن عبيداللَّه گذشت، با ناراحتى پرسيد: براى چه اين جا نشسته‌ايد؟ گفتند: رسول خدا كشته شد. انس گفت: پس از مرگ پيامبر زندگى را چه سود؟ ... برخيزيد و به ميدان رويد تا شما هم چون او به شهادت رسيد.[٢]

قرآن كريم ضمن آياتى، پرده از اين شايعه و آثار تخريبى آن برمى‌دارد.[٣]

شايعات خزنده‌

شايعاتى هستند كه همراه با تاكتيك‌هاى قطره‌چكانى، مرحله به مرحله مى‌تواند مسير يك شايعه را در ذهن افراد يك جامعه طراحى كند.

اين شايعات دراز مدت‌تر از شايعات آتشين هستند و پيچيدگى‌هاى بيشترى نيز دارند. سوءاستفاده‌هاى مالى و فساد در دستگاه‌هاى ادارى و

[١] - طبرسى، پيشين، ج ٢، ص ٨٤٩

[٢] - ابن هشام، سيره، ج ١، ص ٨٨

[٣] - سوره آل عمران، آيات ١٥٥- ١٥٣