اسناد لانه جاسوسی آمریکا - دانشجویان مسلمان پیرو خط امام - الصفحة ٣٤٣ - تغییر جهت برنامه خرید تسلیحات نظامی برای ارتش ایران
گفتگویی با سفیر در ١١ نوامبر، شاه در مورد عدم کارآیی برنامه های آمریکا گله داشت و گفت «تصمیم
گرفته شده است» که سلاحهای بیشتری به ارزش ٢٠٠ میلیون دلار خریداری شود که وی امیدوار بود از
آمریکا تهیه شود. ولی ایران با جاهای دیگر نیز وارد معامله خواهد شد (تهران ٧١٥). هویدا، نخست وزیر،
ضمن اشاره به اینکه آمریکا «حق نخستین امتناع» را خواهد داشت گفت «ایران از این می ترسد که در
صورت بروز اختلاف بین ایران و اعراب، آمریکا و دیگران با توسل به بهانه ای نظیر کمک ایران به کردها از
کمک به ایران خودداری کنند» به عبارت دیگر با توجه به تجربه کنونی پاکستان، ایران دیگر مایل نیست
برای تدارکات تسلیحاتی خود کاملاً به ایالات متحده وابسته باشد (تهران ٧١٦).
٥ تأخیرها و مانورها: کمی قبل از مکالمات خلاصه شده در بالا، اوائل نوامبر به شاه اطلاع داده شده
بود که مطالعاتی در زمینه سلاحهای ضد هوایی در آمریکا در دست انجام است و اینکه انتظار می رود که
تصمیمات قطعی در ماه دسامبر اعلام شوند. در ١١ نوامبر او به سفیر گفت که برای اتخاذ تصمیم نهایی خود
در مورد بدست آوردن سلاحهای اضافی «شاید» تا آن موقع صبر کند. در ماه دسامبر، علاقه خود را نسبت
به هواپیماهای میراژ آشکار ساخت و معتقد بود که با هواپیماهای میگ ٢١ برابری می کنند. او به دریافت
هواپیماهای اف ٤ سی علاقه مند بود ولی فکر می کرد که خیلی گران تمام خواهند شد (تهران ٩٢٩). در
ژانویه ایالات متحده تصمیم گرفت که یک هیئت تحقیقاتی نظامی به ایران اعزام نماید. در همین اثناء شاه
افسر رکن پنجم خود، تیمسار سپهبد حسن طوفانیان را به اروپا فرستاد تا در مورد امکانات وسائل نظامی
آنجا به جستجو بپردازد. این عمل از ما پنهان نگه داشته نشد، ولی نتایج این سفر با هیئت نظامی ما در میان
گذاشته نشد.
در ماه ژانویه شاه همچنین مبارزه ای را جهت افزایش درآمدهای نفتی از کنسرسیوم آغاز نمود و به
سفیر گفت که «اگر درآمدهای نفتی آن طور که انتظار می رود (از طریق برخی طرحهای یکجانبه توسط
ایران) افزایش نیابد، وی ممکن است مجبور شود که تغییر جهتی به سیاستهای ایران منجمله خریدهای
نظامی بدهد» (تهران ١٠٤٠). در اواخر فوریه، شاه در نامه ای از اطریش که تعطیلات خود را در آنجا
می گذرانید، به رئیس جمهور نوشت «منافع ملی ما اقتضاء می کند که در آماده کردن خود برای مقابله با
هرگونه تهدید، وقت را از دست ندهیم و با ارز خارجی محدود خود سلاحهای نظامی مورد نیاز خود را با
یک قیمت معقول از ایالات متحده خریداری کنیم، یا درصدد پیدا کردن فروشندگان دیگری باشیم که
حاضرند، شرایط بهتری را به ما پیشنهاد نمایند» (تأکید از ماست).
یک هیئت بررسی به ریاست تیمسار سرتیپ پترسون در ١٦ فوریه وارد تهران شد و تقریبا بلافاصله
یک تخمین توافق شده را از تهدید خارجی منجمله «تهدید اعراب» با ژنرال طوفانیان امضاء کرد. و این
اقدامی بود که سفارت را آشفته ساخت ولی شاه را خوشحال نمود، ولی این اقدام به هیچ وجه فشار بر روی
ایالات متحده را کاهش نداد. تا هنگام خروج هیئت در سوم مارس چنین به نظر می رسید که نیازهای
اساسی شاه را می توان به همان ٢٠٠ میلیون دلاری که از تصویب پارلمان گذشته است محدود ساخت،
اگرچه برای همین کار فشار شدیدی بود و انجام آن نیز تا حد زیادی به شرایط مالی بستگی داشت. در این
ضمن شاه علنا فشار خود را افزایش داد تا آن قیمتها و منابع تأمینی را به دست آورد و احساس می کرد که
ناچار به کسب آنها می باشد، تا زمینه امتیازات سیاسی را از لحاظ کسب یک حالت مستقل تر که بدون
شک در صورت به دست آوردن مقداری سلاح از شوروی که قبلاً در آن زیان برای خود تصور می کرد،