اسناد لانه جاسوسی آمریکا - دانشجویان مسلمان پیرو خط امام - الصفحة ٦٧٧ - مذهب و سیاست قم و عواقبش
سند شماره (٧)
محرمانه
از: سفارت آمریکا در تهرانتاریخ: ٢٤ ژانویه ١٩٧٨ ٤ بهمن ١٣٥٦
به: وزیر امور خارجه واشنگتن دی سی.
مرجع: (A) تهران ٠٥٤٨ (B) ٠٣٨٩
(C) تهران ٠٦٦٥ (D) ٧٧ تهران ١٢٤
موضوع: مذهب و سیاست قم و عواقبش
خلاصه متن: آشوبهای مذهبی در طول آخر هفته ١٥ ١٤ ژانویه به طرز گسترده ای وجود داشت.
مصاحبه آقای شریعتمداری با سه خبرنگار خارجی آشکارا و بی سابقه تکذیب عمومی اظهارات و
بیانیه های دولتی بود. به عنوان ماحصل رویدادهای قم می توان گفت، این حرکت سیاسی مذهبیون،
سازمان یافته ترین و پرتوان ترین و شکل یافته ترین جنبش آنان از سال ١٩٦٣ تاکنون بوده. مسلمانان به
طور کلی صرف نظر از بعد تقدیس متحد شده اند. دولت ایران تظاهر می کند که هنوز مقدار نسبتاً قابل توجه
وقایع پیش بینی نشده در طول مبارزات وجود دارد که ممکن است ورق را به نفع دولت برگرداند. (پایان
خلاصه متن)
١ توضیحاتی که ذیلاً خواهید دید شرح وقایعی است که از تماسهایی که با ایرانیان نزدیک به رهبران
مذهبی اخذ شده است، یا از دو خبرنگاری (از سه خبرنگار) که با آقای شریعتمداری یا سایر رهبران
مذهبی مصاحبه کرده اند. ارزیابی و تشخیص سفارت از وقایع مهم و پرمعنی قم و نیز عواقب آن در
پاراگراف ٦ تا ٩ داده شده است.
٢ اخبار کاملی که به دست ما رسیده است حکایت از آن دارد که در ١٥ ١٤ ژانویه
تظاهرات وسیع مذهبی در مشهد آبادان اهواز دزفول خرمشهر شوشتر زنجان و یا شاید شهرهای
دیگر دیده شده است. بازار اهواز به مدت ٢ روز بسته بود. نیز گزارش گردید که ٥٠ شهروند اهوازی به زور
از محل سکونت خود به قم تبعید شده اند و این امر بدنبال شرکت آنان در تظاهرات صورت گرفته است.
شایعات تأیید نشده حاکی از این است که تعدادی از مردم شهر کشته شده اند و نیز در نقاط دیگر هم تعدادی
مجروح وجود داشته است. شایعه تأیید نشده ای در تهران حاکی از آن است که سه نفر از مردم به دنبال
مجروح شدن در دانشگاه صنعتی آریامهر کشته شده اند. (١١ و ١٢ ژانویه) به نظر می رسد بسیاری از
ایرانیان از باور کردن گزارشات مربوط به وقایع مذهبی مندرج در روزنامه ها دست برداشته اند و آن را ضد
تظاهرات که ملهم از دولت است، تلقی می کنند.
٣ به نظر می رسد خبرنگارانی که با آیت اللّه شریعتمداری مصاحبه کرده اند تحت تأثیر صمیمیت او
قرار گرفته اند.
آیت اللّه مایل به مصاحبه برای انتشار در روزنامه نبود، ولی نهایتاً قانع شد که اگر اظهارنظر ایشان با
نامشان همراه نباشد برای مردم کمتر معنا خواهد داشت. شریعتمداری مستمراً تأکید می کرد که مایل نیست
در زدوخوردها و کشمکشها با مقامات دولتی درگیر شود. او گفت که او به بازار شهر دستور نداده است که
بسته شوند و او رهبران مذهبی در هر شهر را تشویق کرده است که خودشان تصمیم بگیرند که چگونه
مراسم یادبود آنهایی که در قم کشته شده اند، انجام یابد.