اسناد لانه جاسوسی آمریکا - دانشجویان مسلمان پیرو خط امام - الصفحة ٥٠٣ - نهضت آزادی ایران در تلاش فرونشاندن اوضاع و تسریع پیشرفتهای خود
شماره : ١/٠٩٢٦
از: سفارت آمریکا در تهران تاریخ ١/١٨/٧٩
به: وزارت امور خارجه واشنگتن
گزارشگر: استمپل (STEMPEL) ٢٨/١٠/٥٧ مرجع تهران ٠٨٣٣
موضوع: نهضت آزادی ایران در تلاش فرونشاندن اوضاع و تسریع پیشرفتهای خود
خلاصه: منبع نهضت آزادی که از طرف بازرگان صحبت می کرد، مصراً از سفارت خواست که به تحت
فشار گذاشتن ارتش ایران ادامه دهند تا تیراندازی نکند و به جمعیت حمله نشود. بازرگان می خواهد
آمریکا بداند که طرح وارد شدن نهضت آزادی در دولت باید سریعتر انجام گیرد تا جلوی نفوذ چپی ها
گرفته شود. نهضت آزادی معتقد است که اختلاف بین شورای خمینی و دولت فعلی خود به خود با
مشکلات کم، حل خواهد شد و دولت اسلامی روی کار خواهد آمد. این شایعات مبنی بر معامله بین بختیار
و حرکت اسلامی را قوت می بخشد.
در ضمن سؤالات در مورد زمان بازگشت خمینی و دوستانش نشانگر این است که می خواهند قبل از
بازگشت تمام اوضاع را بررسی کنند. (خلاصه تمام)
١ محمد توسلی عضو عالیرتبه نهضت آزادی ایران به دستور رهبر نهضت آزادی بازرگان با
کارشناس سیاسی (استمپل) ملاقاتی برای مطرح کردن دو نکته داشته است:
الف: نهضت آزادی از آمریکا به خاطر جلوگیری از کودتای نظامی و تلاش او در ارتش تشکر می کند و
آمریکا را تشویق می کند که به این روش ادامه دهد.
ب: برای جنبش اسلامی ضروری است که به منظور مقابله با نفوذ حزب توده و کسب موقعیت در
جامعه سیاسی امروز هرچه بیشتر به سرعت برنامه های خود بیفزاید.
٢ در سؤالی که در رابطه با تحت کنترل نگهداشتن ارتش منبع نقطه نظرهای نهضت آزادی را به نقل از دو
مأمور که در محل حضور داشتند یادآور شد. از غروب ژانویه، ارتش مجسمه شاه را پایین آورد تا به آن
هتک حرمت نشود و ملت خوشحالی کردند. روز بعد فرماندار نظامی خوزستان، ژنرال جعفریان، در یک
نطق احساساتی برای سربازها توضیح داد که باید تا جای ممکن از شاه دفاع کرد و آخرین نامه شاه را که
در آن مصرانه خواسته بود که ملت را سلامت نگهدارند خواند. سربازها در مقابل طعنه های جمعیت
عکس العمل نشان دادند و تیراندازی کردند. بعد تانکها را به داخل خیابانها آوردند که ماشینها را خورد
می کرد و به مردم تیراندازی می کرد. این مسئله درگیری شدیدی بین ژنرال جعفریان و فرماندار نظامی،
شمس تبریزی، به وجود آورد. در نتیجه یک نفر (ناشناس ولی در رابطه با مسئولین) گروه چماق به دستان
را تشکیل داد که در شهر و دانشگاه جندی شاپور به مردم حمله کردند. تا بعد از ظهر ١٧ ژانویه مردم در
خانه هایشان پناه گرفته بودند و از بیرون آمدن می ترسیدند. نهضت آزادی حدود ٣٠ نفر کشته احتمال
می دهد و مقدار زیادی هم زخمی (نظر: این زیاد دور از بقیه گزارشات نیست.)
٣ نهضت آزادی می گوید وقایع مشابه ولی بدون اینقدر خشونت در دزفول، گیلان و اراک روی داده.
نهضت آزادی اصرار کرد که دولت آمریکا ارتش را همواره تحت فشار قرار دهد تا از حمله به مردم
خودداری کند.
کارشناس سفارت گفت: ما به کار خودمان ادامه خواهیم داد. ولی او شدیداً بر لزوم محدود کردن