اسناد لانه جاسوسی آمریکا - دانشجویان مسلمان پیرو خط امام - الصفحة ٤١٥ - سیر تحول در ایران
سند شماره ١٦
سرّی ٢٤ ژوئن ١٩٧٤
ایران به قدرت می رسد: پیامدهای آن برای سیاست آمریکا
خلاصه
شاه و ملتش اعتماد به خویشتن را دوباره در سال ١٩٦٠ به دست آوردند. این اعتماد به نفس با
افزایش منابع برای کسب قدرت ملی در داخل ایران و تغییراتی در محیط خارج از ایران که فرصتهایی را
برای وسعت نفوذ ایران مهیا کرد، همزمان بود. در خلال سالهای ١٩٦٥ و ١٩٧١ ایران مصممانه برای اینکه
خود را بازیگر عمده سیاسی و نظامی در خلیج فارس بسازد اقدام کرد، تا جای بریتانیا را گرفته و دیگر
خارجیان را از رفتن به این منطقه باز دارد. از سال ١٩٧١ ایران افقهای سیاسی خود را به وسیله نفت توسعه
داد و از قدرت مالی و نقش خویش و موقعیت ممتازش در خلیج فارس استفاده کرد تا یک نیروی
دیپلماتیک در دنیای عرب و جنوب آسیا بشود.
نقش پیشرو ایران در افزایش قیمت نفت در دسامبر ١٩٧٣ نه تنها برای پشتیبانی از جاه طلبیهای
منطقه ای خود بود، بلکه بدان منظور بود که ایران را به صورت یک عامل در دنیای سیاسی و اقتصادی و به
صورت رهبر جهان چهارم، و کشوری که نظریاتش بایستی به طور جدی توسط قدرتهای بزرگ مورد نظر
قرار گیرد درآورد.
برای آمریکا، نقش جدید ایران، مسایل فوری و اساسی در قیمت گذاری و سطح تولید نفت و اصل
احتمال دخالت و مسابقات تسلیحاتی در خلیج فارس خشم و غضب عربستان سعودی را پیش آورده
است. در عین حال بیشتر حرکتها و اقدامات اخیر ایران از دیپلماسی ما در خاور نزدیک و جنوب آسیا
حمایت کرده است. ایران به طور کلی از نیروهای میانه روی منطقه حمایت کرده است. در یک دید وسیع
ژئوپلتیک یک اشتراک منافع محدود ولی مهم بین چین، ایران و آمریکا در جنوب و جنوب غربی آسیا
وجود دارد که در آن هر سه کشور خواسته شان محدود کردن نفوذ شوروی می باشد. ایران سنگ کلیدی در
این طاق است. (ایران محور اصلی این مجموعه می باشد) با توجه به گرایشهای در منطقه در حال حاضر،
دورنمای تداوم این مجموعه خوب است، اما امکان دارد به وسیله ماجراجوییهای ایران به خطر بیفتند.
وظیفه مهم سیاست آمریکا این است که دسترسی ایران را به آن هدفهایی که قابل تحقق بدون درگیر کردن
نظامی آمریکا هماهنگ با منافع آمریکا در منطقه دیگر است، محدود کند.
سیر تحول در ایران
سرّی در ٣١ دسامبر سال ١٩٨٢ از زمره اسناد طبقه بندی شده خارج می شود.
سیر تحول در ایران
تاریخ احساس حقارت؛ بعد از استقرار صفویه و کشورگشایی نادر شاه ایران به یک دوره انحطاط رو
آورد، که تا دهه اخیر از این وضع کاملاً خارج نشد. نیروهای خارجی در عرض این کشور رژه رفتند و
مقامات خارجی تصمیمات دولتی را تعیین می کردند و می گرفتند. قسمتهای بزرگی از خاک ایران از دست
رفت. گروههای قومی به وسیله نیروهای خارجی ملعبه قرار گرفتند و کشور به منطقه های تحت نفوذ
تقسیم شد. بعد از شکست مشروطه خواهان برای به دست آوردن کنترل قاطع ایران، رضاخان یک
دیکتاتوری جدید از تاج و تخت برقرار کرد و قدرت دولت مرکزی را بر روی قبایل و ایلات اعمال کرده و