اسناد لانه جاسوسی آمریکا - دانشجویان مسلمان پیرو خط امام - الصفحة ٣٦٤ - جنبشهای مذهبی دیگر
مذهبی به طور مستقیم قرار می دهد، از یک عزم نهایی برخوردار است.
لکن، از ١٩٦٣ (١٣٤٢) که مرتجعین مذهبی یک شورش وسیع را دامن زده بودند و بی رحمانه به
وسیله رژیم سرکوب شد، روحانیت از تشکل احساسات در عملیات سیاسی منع گردید. هیچ رهبر
مشخصی از ١٩٦١، پس از فوت رهبر برجسته شیعیان وجود نداشته است. آیت اللّه خمینی، که به خاطر
فعالیتهای ضد دولتی اش توقیف و در ١٩٦٤ به عراق تبعید شد، خیال رهبری ایرانیان مسلمان را دارد. اما
همکاری نزدیک او با حکومت عراق در زمینه تبلیغات و عملیات ضد شاه، امکان هر نوع آشتی را با شاه
فعلی از بین برده است و جاذبه اش را برای بسیاری از مسلمانان ایرانی که ممکن بود در غیر این صورت با
بعضی از ایده هایش که اساسا آزادی خواهانه است مشارکت کنند، کاهش داده است.
نفرت باقیمانده مذهبی
نفرت باقیمانده مذهبی
نفرت باقیمانده مذهبی بر علیه رژیم عمیق و گزنده است. اما جریان «کاهش دادن اختلاف» میان
محافل مذهبی ناراضی و دولت در دست اقدام است. با وجودی که بخش عمده ای از روحانیت اغلب در
انتخاب تاکتیکهای خود، مرتجع و فرصت طلب بوده است، معهذا تمامی آن از جریان اصلی طرز فکر عامه
ایرانیان دور نمانده است. بدین جهت دولت ارتشاء تهدید، نوازش شاهانه، کنترل مقبره معروف شیعیان
ایران (در مشهد)، و کنترل و سانسور کلیه فعالیتهای عمومی را به کار گرفته است تا رهبران مذهبی
سیاست مآب را از داشتن دنباله روان سیاسی قابل توجهی مانع شود. به طور کلی معروف شده است که
ساواک به طور عمده ای در روحانیت رخنه کرده و این امر سبب کاهش بیشتر نفوذ آن شده است. حکومت
در عین حال که تو دهنی محکمی را بر ملاهای ناراضی زده است، تلاش دارد که پارامترهایش را با خود
همراه سازد، لکن تا کنون موفق نشده است که یک رهبر موافق دولت، که بتواند از آمریت وسیعی در میان
مسلمانان ایران برخوردار باشد (رهبر جامع جای خود دارد) تهیه کند.
امکانات بازگشت روحانیت
امکانات بازگشت روحانیت
در هر حال ملاها قادر نشده اند که جریان توسعه و رفرم را متوقف کنند، یا فصل مشترکی با یک نیروی
سیاسی عمده بیابند که پایدار باشد. لذا ترتیب همکاری با دولت، تا زمانی که پیشرفت اقتصادی باقی
باشد، احتمالاً ادامه خواهد داشت. چنانچه حوادث پیش بینی نشده ای، مانند بحران بارزی در اقتصاد یا
تضعیف آشکاری در کنترل دولت روی دهد که منتهی به مناقشه سایر اقشار مردم با دولت گردد، ملاهای
عصبانی در سلسله مراتب مسلمین می توانند دنباله رویان قابل ملاحظه ای به خصوص از میان بازاریان و
طبقات پایین را بسیج کنند. حتی در آن شرایط نیز احتمال ندارد که آنها به یک نقش تاریخی مانند آنچه که
در ١٨٩٢، که در آن زمان حمله بر علیه امتیاز تنباکوی بلژیک را رهبری کردند، یا ١٩٠٧، که نقش کلیدی
در انقلاب مشروطیت داشتند، و یا ١٩٥٢، که پشت سر دولت برای شکست بریتانیا قرار گرفتند، بازگردند.
جنبشهای مذهبی دیگر
جنبشهای مذهبی دیگر
ایران قبل از مسلمان شدن زردشتی بود، و امروزه نیز تقویم و آداب بسیاری مانند تعطیلات نوروز
یادگار زردشتی گری است. در سال گذشته مطبوعات و تلویزیون زردشتی گری را با هواداری بیشتری