اسناد لانه جاسوسی آمریکا - دانشجویان مسلمان پیرو خط امام - الصفحة ٢٨٤ - کنگره حزب رستاخیز
هویدا؟
شاید بتوان ایجاد حزب رستاخیز از جانب شاه را اقدامی برای کاستن قدرت روزافزون هویدا دانست.
سابقه این ملاحظه و اثر آن بر موقعیت شاه در سیاست روزانه در شماره های A/٧، ١١آوریل و A/٧٥١٦
آوریل شرح گردیدند. هر روز بیشتر آشکار می گردد که یک نتیجه مهم تشکیل حزب رستاخیز تنزل
موقعیت هویدا بوده است. اگر این تنزل مقصود شاه بوده باشد، که یحتمل هم هست، اولین بار نخواهد بود
که شاه بر ضد وزیری که از حدود معین خود تجاوز نموده اقدام کرده است.
نمونه های تاریخی
نمونه های تاریخی
در سال ١٩٦٢ علی امینی آخرین نخست وزیری که تا حدودی حائز قدرت مستقل از شاه بود،
مصالحه بین سلطنت و جبهه ملی را تأیید نمود. به موجب آن یک پنجم کرسیهای مجلس و حداقل یک
وزیر در کابینه برای آنها تضمین می شد. جبهه ملی با همه تفرقش اعتقاد داشت که باید صبر نمود تا تمام
ایران به دامنش بیفتد و آن گاه مصالحه کنار گذاشته شود. شاه هم همین را بهانه نمود تا نخست وزیر خود را
که به طرفداری از «تقلیل قدرت پادشاه در سیاست شهرت داشت» کنار گذارد. بعد هم یک سری
جانشینان رام تر به دنبال آمدند.
در سالهای ١٩٦٣ ١٩٦٢ شاه برنامه اصلاحات ارضی خود را که بعدا هسته انقلاب شاه و مردم شد به
حسن ارسنجانی که شخص لایق و مصممی بود محول کرد. او از طریق سخنرانیهای ماهرانه و گسترده و
مسافرتهای مکرر به مناطق روستایی خود را به روستاییان، مترادف با اصلاحات ارضی شناساند. از
تمامی محبوبیت روز افزون خود به صورت سرمایه سیاسی در تشکیل حزب دهقانان استفاده کرد و در
همان مرحله شاه خواستار توقف بلندپروازیهای ارسنجانی شد. از آنجایی که شاه همواره شخصیت
شناس زیرکی بود، ارسنجانی را عازم سفارت در رم کرد و حساب هزینه نامحدودی هم در اختیارش
گذارد. اگر چه او قول داد که بر خواهد گشت، ولی به زودی تسلیم تلألو زندگی رومی شد و دیگر عاملی در
سیاست ایران حساب نگردید. به هیچ وجه اطمینان نداریم که شاه هویدا را هم به عنوان تهدیدی تلقی کرده
باشد. احتمالاً او هویدا را وسیله ای سودمندتر از امینی یا ارسنجانی یافته است. این موضوع، نخست وزیر
بودن او را برای ده سال و نیم توجیه می کند.
به هر حال هم سفارت و هم SRF (سیا) بر اساس شواهدی گزارش نموده اند که قدرت و فساد حزب
ایران نوین هویدا، مهمترین عوامل قانع کننده شاه به این نکته بود که عملکرد سیستم حزبی، مطلوب او
نیست و باید عوض شود. به دنبال کنگره افتتاحیه ٣٠ آوریل تا ٦ می و تشکیل حزب رستاخیز، شواهد
قانع کننده ای جمع آوری شد که دال بر شکست هویدا می باشند.
شاه در سخنرانی اعلام سیستم حزبی جدید در ٢ مارس، هویدا را برای مدت ٢ سال به سمت دبیر کل
حزب معین کرد (بعدا به چهار سال افزایش یافت)، اما شاه این را هم روشن نمود که هویدا قدرت انتصاب
زیردستان اصلی حزب را نخواهد داشت. (هویدا گفته است که امیدوار است تا آخر دوره، دبیر کل باقی
بماند. شایع شد که او نخست وزیری را حفظ خواهد کرد. کمی بعد از انتخابات جمشید آموزگار جانشین او
خواهد شد).
کنگره حزب رستاخیز