معارف اسلامی - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٢٢ - گردش، در هزارتوي دبليوها - عابدی الهام
گردش، در هزارتوي دبليوها
عابدی الهام
سفر قدمتي به اندازهي تمدن بشر دارد. انسانِ نخستين، سفرهايش را با انگيزههايي چون به دست آوردن غذا، دور ماندن از خطر و زندگي در آب و هواي مطلوبتر آغاز کرد. اما در قرون وسطي، مسافرتها بيشتر جنبهي زيارتي پيدا کرد و مردم براي بازديد از اماکن مذهبي به سفر ميرفتند و به تدريج با گسترش روابط بين کشورهاي دنيا در رنسانس، بيشتر سفرها به منظور کسب دانش و تجربه و همچنين با هدف تجارت صورت پذيرفت. اما در همهي اين دوران، بهدليل سخت بودن شرايط سفر و خطرهاي زيادي (همچون ناامني و وجود راهزنان، صعبالعبور بودن راهها، بلاياي طبيعي، بيماري و...) که در مسير سفر وجود داشت، افراد بسيار اندکي با انگيزهي گردشگري و تفريح به سفر ميپرداختند و جهانگردي به معناي امروزي آن، رواج نداشت. کمکم با شکلگيري انقلاب صنعتي- که موجب پيدايش راهها و وسايل حمل و نقل جديد، مشاغل مرتبط و افزايش سطح سواد و درآمد افراد شد- انگيزههاي سفر نيز دگرگون شدند و به تدريج، سفرهايي با انگيزهي لذت و تفريح، جايگزين اشکال قديمي سفر- که فقط اختصاص به طبقهي اشراف داشت- شدند. ماجراي تحول در شکل و محتواي گردشگري، به همين جا ختم نشد و بشر معاصر با تکيه بر فنآوريهاي جديد ارتباطي قرن بيست و يکم، شکل تازهاي از سفر و گردشگري را تجربه کرد که با تمام اشکال پيش از آن متفاوت بود؛ بهطوري که با استفاده از اين شيوه، روزانه ميليونها مسافر بهصورت همزمان قادر به بازديد از مکانهاي ديدني نقاط مختلف جهان شدند و اين امکانپذير نبود، مگر با تکيه بر امکاناتي که دنياي مجازي و گردشگري سايبر در اختيار کاربران اين دنياي جديد قرار داده است.
گردشگري سايبر
بهطور کلي، تحولات ايجاد شده در حوزهي گردشگري سايبر را ميتوان در دو زمينهي «گردشگري الکترونيک» و «گردشگري مجازي» مورد مطالعه قرار داد.
١) گردشگري الکترونيک
گردشگري الکترونيک به تجارت الکترونيک در زمينهي سفر و گردشگري اشاره ميکند و عبارت است از بهکارگيري فنآوري جديد، براي ارائهي سرويسهاي مورد نياز گردشگران. بوهاليس (Buhalis) گردشگري الکترونيک را استفاده از تکنولوژيهاي ارتباطي و اطلاعاتي در صنعت گردشگري تعريف ميکند، بهگونهاي که درگير خريد و فروش محصولات و خدمات گردشگري از طريق کانالهاي الکترونيکي نظير اينترنت، تلويزيونهاي کابلي و... است. اين نوع گردشگري، جنبهي تبليغاتي و آگاهيدهي دارد و از طريق سايتهاي ويژه، با مخاطب ارتباط برقرار ميکند و در واقع، صرفاً يک آژانس مجازي است که در آن، خدمات مورد نياز گردشگران، با استفاده از فنآوري اطلاعات، به شکلي سادهتر، با کيفيتي بالاتر و هزينهاي کمتر ارائه ميشود.
در اين شيوه، بهدليل اينکه اطلاعات بهصورت يکپارچه و به شکل بستهبندي شده به کاربر (يا همان گردشگر) ارائه ميشود، هميشه امکان مقايسهي انتخابهاي مختلف و بهينه براي وي با توجه به معيارها و انتظارهاي او وجود دارد. بدين ترتيب، هر گردشگر ميتواند برنامهاي براي سفر خود انتخاب کند که بيشترين مطلوبيت را براي او دارد و متصديان يا همان آژانسهاي گردشگري نيز فرصت ارائهي بهتر محصولات، به شکلي دقيق و کاربرپسند را در فضاي گستردهي مجازي براي طيف وسيعي از کاربران جهاني پيدا ميکنند. مهمترين خدماتي که از طريق گردشگري الکترونيک ارائه ميشوند، عبارتاند از:
- اطلاعرساني شفاف، دقيق و معتبر در زمينهي اماکن ديدني، نقشههاي سفر، زبان رسمي يا لهجهي محلي منطقه، شرايط آب و هوايي يا اختلاف زماني منطقهي مورد نظر و... با استفاده از امکانات مختلفي که متون، تصاوير، فيلمهاي ويدئويي، صدا و امکانات مالتيمدياي رسانههاي ديجيتالي در اختيار کاربران قرار ميدهند؛
- انجام تشريفات مربوط به اخذ ويزا از طريق سفارتخانههاي مجازي؛
- رزرو هتلها و مراکز تفريحي و سياحتي؛
- گرفتن بليت هواپيما، اتوبوس و قطار؛
- رزرو و اجارهي وسايل نقليه در منطقهي مورد نظر و...
در حال حاضر، فرانسه بيش از ديگر کشورهاي دنيا از امکانات گردشگري الکترونيک براي جذب و ساماندهي توريستهايش استفاده ميکند و پس از آن به ترتيب کشورهاي اسپانيا، آمريکا، چين و ايتاليا در ردههاي دوم تا پنجم قرار دارند.
٢) گردشگري مجازي
فضاهاي مجازي، دنيايي به موازات دنياي حقيقي و محسوس بشري ايجاد کردهاند که افراد بتوانند به راحتي از گوشهي خانهي خود، به هزاران کيلومتر دورتر سفر کنند. در گردشگري مجازي (e-tourism)، ارتباط برقرار کردن با فضاهاي ديجيتال و تصاوير ويديوئي، دروازهي ورود به امکانات مسافرتي و اطلاعات جهانگردي مجازي است. در اين تکنيک، با بهکارگيري انواع صوت و تصوير و شبيهسازهاي فضاهاي سهبُعدي، کاربر با حرکت مجازي از طريق اينترنت، در محيطها و فضاهاي فيزيکي گردش ميکند و از طريق دوربينهاي پخش زنده، ميتواند از ديدن مناطق مختلف دنيا لذت ببرد؛ بدون اينکه از لحاظ زماني و مکاني در آنجا حضور داشته باشد. با استفاده از اين تورهاي مجازي، حتي ميتوان در يک بناي تاريخي (حتي پس از ويران شدن آن) به گشتوگذار پرداخت؛ براي مثال قسمتهاي زيادي از «ارگ بم» که در زلزلهي سال ٨٢ ويران شد، هر چند ديگر بهصورت فيزيکي (بهصورت قبلي آن) قابل بازديد نيست، ولي با استفاده از نقشههاي بازمانده و بازسازي آن در فضاي مجازي، به راحتي ميتوان بهصورت مجازي در تمام قسمتهاي آن به گردش پرداخت و اين بناي عظيم را با تمام جزييات مشاهده کرد.
همچنين اخيراً با استفاده از برنامهي کاربردي google earth، افراد ميتوانند نمايي از يک شهر را با تمام خصوصيات و اطلاعات راجع به جمعيت و اطلاعات مکاني آن در اختيار داشته باشند و در خيابانها و کوچههاي شهرهاي مختلف دنيا حرکت کنند، حرکت آدمها را مشاهده کنند، تصاوير و فيلمهاي مناطق ديدني شهر خودشان را با آنان به اشتراک بگذارند و از تجربيات ديگران در اين زمينه نيز استفاده کنند.
مزاياي گردشگري سايبر
مزاياي بسيار زيادي را براي اين نوع گردشگري ميتوان در نظر گرفت که در ادامه به بعضي از مهمترين آنها اشاره ميشود:
- صرفهجويي در وقت و هزينهي گردشگران؛
- امکان کسب اطلاعات بيشتر از اماکن ديدني و يا تجربيات سفرهاي ديگران، قبل از سفر؛
- عدم خروج ارز از کشور توسط گردشگران؛
- امکان دسترسي مجدد بهصورت نامحدود و بيشمار به مکانهاي مورد علاقه در فضاي مجازي (خاصيت تکرارپذيري)؛
- با بهرهگيري از امکاناتي که گردشگري الکترونيک در اختيارمان قرار ميدهد، ميتوانيم از بين گزينههاي موجود، دست به انتخاب زده و با توجه به زمان و بودجهاي که در اختيارمان هست، بهترين گزينه را انتخاب کنيم؛
- در گردشگري مجازي، با جستوجو در منابع متعدد و متکثري که در خصوص يک اثر ديدني وجود دارد، ميتوان اطلاعات به مراتب بيشتر و موثقتري را نسبت به اطلاعاتي که راهنمايان تورها در اختيار گردشگران حضوري قرار ميدهند، به دست آورد؛
- با کسب اطلاعات کافي از آداب و رسوم، سبک زندگي، رژيم غذايي، پوشش، باورها و اعتقادات مذهبي و... محلي که قصد مسافرت به آنجا را داريم، ميتوانيم از مشکلات و محدوديتهاي ناخواسته و ناشي از عدم اطلاعات کافي پيشگيري کنيم؛
- امکان فروش بدون واسطهي محصولات محلي و صنايعدستي از سوي توليدکنندگان اين گونه محصولات در فضاي مجازي و کسب سود بيشتر بهدليل حذف واسطههاي فروش در دنياي واقعي؛
- از طريق گردشگري الکترونيک، ميتوانيم اطلاعات و تجربياتي را که در سفرهايمان کسب کردهايم در اختيار ديگراني که قصد سفر به همان منطقه را دارند، قرار دهيم؛
- جلوگيري از تخريب محيط زيست و آلودگيهاي زيستمحيطي که معمولاً بهعنوان يکي از مشکلات گردشگري به شکل سنتي، محسوب ميشود؛
- گاهي بهدليل تيره بودن روابط برخي کشورها با يکديگر يا ناامني و جنگهاي داخلي و خارجي، امکان مسافرت به آنها وجود ندارد، همچنين گردشگري مجازي، مناسبترين گزينه براي افرادي است که تمکن مالي يا فرصت کافي براي مسافرت کردن ندارند؛
معايب گردشگري سايبر
صنعت گردشگري الکترونيک در مقابل مزاياي زيادي که دارد، معايبي هم دارد که نميتوان آنها را ناديده گرفت، از جمله:
- لزوم داشتن سواد سايبر به منظور استفاده از امکاناتي که گردشگري الکترونيک و مجازي در اختيار کاربرانشان قرار ميدهند، که با توجه به جديد بودن اين نوع تکنولوژيها، هنوز بخش زيادي از مردم، امکان استفاده از اين امکانات را ندارند؛
- نياز به تقويت زيرساختهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي و همچنين پهناي باند بالا جهت استفاده از امکاناتي مانند تماشاي تصاوير و فيلمهاي به اشتراک گذاشته شده و همچنين گفتوگوهاي تصويري و استفاده از برنامههاي کاربردياي مانند google earth و فضاهاي سهبُعدي شبيهسازي شده؛
- از بين بردن برخي فرصتهاي شغلي که گردشگري به شکل سنتي ايجاد کرده است؛
- افزايش امکان کلاهبرداري در خريد محصولات و يا اغراق و بزرگنمايي در مورد ارائهي اطلاعات هتلها و تورهاي مسافرتي و...
- گردشگري سايبر، از نظر اقتصادي، سلامت، زماني و... بسيار به صرفهتر از گردشگري به شيوههاي قديمي است، اما به نظر ميرسد که هيچ گاه نخواهد توانست افراد را از فوايد سفرهاي حضوري بينياز کند و مطمئناً اين نوع گردشگري، به اندازهي سفرهاي واقعي، لذتبخش و خاطرهانگيز نخواهد بود؛
- اصولاً امکان انجام بعضي از سفرها که با اهدف ورزشي و يا درماني (از قبيل معالجهي پزشکي با تغيير آب و هوا و يا استفاده از آبهاي گرم و معدني و...) صورت ميگيرد، از طريق گردشگري سايبر امکانپذير نيست.
منابع:
١- اعظم راودراد و علي حاجيمحمدي؛ تفاوت شناخت حاصل از گردشگري واقعي و گردشگري مجازي بر پايهي نظريهي روايت، فصلنامهي تحقيقات فرهنگي، دورهي سوم، شمارهي ٢، تابستان ١٣٨٩.
٢- د. بوهاليس؛ گردشگري الکترونيکي: فنآوري اطلاعات براي مديريت راهبردي گردشگري، ترجمهي گروهي از دانشجويان کارشناسي ارشد رشتهي مديريت جهانگردي دانشگاه علامه طباطبايي، تهران: پندارپارس، ١٣٨٦.
٣- زينبسادات سجادي و سيدسعيد آيت؛ گردشگري الکترونيکي، از منظر تجارت الکترونيکي و راهکارهاي توسعهي آن در ايران، مجموعهي مقالات چهارمين همايش ملي تجارت الکترونيکي، ١٣٨٦.
٤- مصطفي کاظمي، مرجان فياضي و مليحه ميرزاده؛ موانع استفاده از فنآوري اطلاعات در صنعت گردشگري ايران، فصلنامهي اقتصاد و تجارت نوين، شمارهي ٢، ١٣٨٤.
- www.chn.ir.news