رازي نهفته در نوروز
خالقی محمدهادی

نوروز، سنّتي ديرين است. جشني است انساني که بلنداي تاريخ را درنورديده و بي‌گزند، به دست ما رسيده است. چه چيزي نوروز را اين اندازه دوست‌داشتني و فراگير و ماندگار کرده است؟
يک عامل، شايد اين باشد که نوروز، عقل‌پسند و آميخته به عواطف معتدل انساني است. اگر انسان‌ها در هر روزگاري جمع مي‌شدند و مي‌خواستند يک روز را جشن بگيرند، آيا روزي مقبول‌تر، همگاني‌تر و زيباتر از نخستين روز بهار، پيدا مي‌کردند؟
عامل ديگر، شايد تنوع، کارآمدي و همگاني بودن سنت‌هايي است که در نوروز، گرد آمده‌اند: کاشتن نهال و سبزه در آستانه‌ي نوروز، خانه‌تکاني و نظافت گروهي، رفتن به سراغ مردگان و خيرات دادن براي آن‌ها، نشستن همه‌ي اعضاي خانواده بر سر سفره‌ي بزرگ‌ترها، پوشيدن پاکيزه‌ترين لباس، بخشيدن ديگران، براي خود و خانواده و همگان دعا کردن، به ديد و بازديد رفتن، حلال کردن بدي‌هاي ديگران (حتي اگر ظلم بودن کار آن‌ها در حقّ ما واضح باشد)، هديه و عيدي دادن به کوچک‌ترها، رفتن به ديدار بزرگ‌ترها و اهل علم و کمال و شرف، رفتن به دامن طبيعت در کنار خانواده و‌...
مي‌بينيد که هر کسي در نوروز و مراسم پيوسته‌ي به آن، مطلوب خويش را مي‌يابد و اين مجموعه در گذر زمان، به شکل عجيبي، شايد به دست روح ايراني، روزآمد شده و هويت خود را هم‌چنان حفظ کرده است.
امّا نوروز، اختصاص به اقوام ايراني ندارد و در مصر، عراق، لبنان، ترکيه، هند، قفقاز و بخش‌هايي از چين نيز هم‌زمان با ايران و همسايگانش جشن گرفته مي‌شود.
روايت شده است که: در نوروز، جامي سيمين از شيريني براي پيامبر(ص) آوردند. پرسيد: اين چيست؟ گفتند: امروز، نوروز است‌... آن‌گاه، از آن شيريني تناول کرد و جام را ميان اصحاب، قسمت کرد و فرمود: کاش هر روز براي ما نوروز بود! (آثارالباقيه، ابوريحان بيروني، تصحيح اذکايي).
نيز در حديث است که: براي اميرالمؤمنين(ع) فالوده آوردند. پرسيد: اين چيست؟ گفتند: امروز، نوروز است. فرمود: پس هر روز را نوروز سازيد! (من لايحضر الفقيه، ج٣، ص٣٠٠؛ دعائم‌الاسلام، ج٢، ص٣٢٦).
امام صادق(ع) فرمود: هديه‌ي نوروز و مهرگان را بپذيريد و تلافي کنيد (الکافي، ج٥، ص١٤١) و چون نوروز رسيد، غسل کن و پاکيزه‌ترين لباست را بپوش و خود را خوش‌بو کن (مصباح‌المتهجّد، ص٥٩١) و بِدان که در همين روز نوروز بود که پيامبر(ص) در غدير خُم، علي‌بن‌ابي‌طالب را خليفه‌ي خود و وليّ مسلمانان معرفي کرد (المهذّب‌البارع، ج١، ص١٩٤).
آري! نوروز، آييني ايراني، امّا پاک و خداپسندانه است و از آن دسته سنّت‌هايي است که اميرالمؤمنين(ع) درباره‌ي پاسداشت آن‌ها، به مالک اشتر، سفارش و او را از شکستن آن‌ها نهي فرموده است (نهج‌البلاغه، نامه‌ي ٥٣). بياييد نوروز را پاس بداريم و آن را با تجمّل و اسراف و‌... نيالاييم.
هر روزتان نوروز!