حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٠٣ - گونه شناسی روایات تفسیری در فضیلت امام حسین (علیهالسلام)
نیکی هستی.»[٣٨٦] [٣٨٧]
نمونۀ دوم: در روایات بسیاری از منابع فریقین، ذیل آیۀ ٣٧ سوره بقره: «فَتَلَقَّى ءَادَمُ مِن رَّبِّهِ كلِمَاتٍ فَتَابَ عَلَيْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيم»، کلماتی که به واسطۀ آنها توبه حضرت آدم (علیهالسلام) پذیرفته شد، وجود نورانی پنج تن آلعبا (علیهمالسلام) که امام حسین (علیهالسلام) نیز جزو مصادیق آنهاست، معرفی شده است.
برای نمونه، در تفاسیر شیعه، ابوالفتوح رازی ذیل آیۀ شریفه مذکور مینویسد: «چون خدای تعالی آدم را بیافرید و حیات در او آفرید، فاستوی جالساً؛ بنشست، او را عطسهای فراز آمده. خدای تعالی او را الهام داد تا گفت: الحمد لله. خداى تعالى او را گفت: يرحمك ربك و لذلك خلقك؛ خداى بر تو رحمت كناد و تو را خود براى رحمت آفريد! او بر ساق عرش نگريد؛ اشباحى و تماثيلى از نور ديد بر صورت خود، نام هر يك بر بالاى سر او نوشته: محمد، على، فاطمه، حسن و حسين. آدم گفت: خدايا! پيش از من بر صورت من خلقى آفريدى؟ گفت: نه. گفت: اينان كهاند؟ گفت: فرزندان تواند، و لولاهم لما خلقتك؛ و اگر نه ايشانندى، تو را خود نيافريدمى. گفت: خدايا! گرامى بندگانند بر تو. گفت: اى آدم! اين نامها ياد گير تا در وقت درماندگى مرا به اين نامها بخوانى تا فريادت رسم. آدم آن نامها ياد گرفت. چون اين ترك مندوب كرد و خواست تا از آن توبه كند و مثل آن ثواب فوتشده از او دريابد، گفت: خدايا! به حقّ محمد و على و فاطمه و حسن و حسين، الا تبت على فتاب الله عليه؛ به حقّ اين بزرگان كه توبۀ من قبول كنى. خداى تعالى توبۀ او قبول كرد. فهذه هى الكلمات.»[٣٨٨] [٣٨٩]
در منابع تفسیری اهلسنت نیز سیوطی در درّ المنثور، ذیل آیۀ شریفه از ابننجار روایت کرده که ابنعباس از رسول خدا (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) مقصود از کلماتی را که خداوند به حضرت آدم (علیهالسلام) تلقی کرده بود، پرسید. رسول خدا (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) در پاسخ فرمودند: «قال سأل بحق محمّد و على و فاطمة و الحسن و الحسين الّا تبت على فَتابَ عَلَيْه.»[٣٩٠] خاطرنشان میگردد که این روایت را ابنمغازلی شافعی در مناقب و همچنین
[٣٨٦] . الدر المنثور، ج٦، ص٦٠٣.
[٣٨٧] . سایر منابع تفسیری و روایی فریقین که سبب نزول آیۀ تطهیر را دربارۀ اهلبیت؟عهم؟ دانسته اند عبارتند از: المستدرک علی الصحیحین، ج٣، ص١٧١؛ الکافی، ج١، ص٢٨٦؛ الأمالی، ص٣٨١؛ جامع البیان عن تأویل القرآن، ج١٢، ص٦؛ الشریعه، ج٤، ص٣٨٤؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج٨، ص٥٥٨؛ تفسیر الکبیر أو مفاتیح الغیب، ج٢٥، ص٢١٠؛ الجواهر الحسان فی تفسیر القرآن، ج٤، ص٣٤٦ و... .
[٣٨٨] . روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، ج١، ص٢٢٩.
[٣٨٩] . در تفاسیر و روایات شیعه همچون: تفسیر فرات کوفی، ص٥٨؛ الکافی، ج٨، ص٣٠٥؛ کمال الدین، ج٢، ص٣٥٩؛ تفسیر مجمع البیان، ج١، ص١٤٠؛ منهج الصادقین، ج١، ص١٦٥ و... ذیل آیۀ کریمه، مشابه همین معنا آمده است.
[٣٩٠] . الدر المنثور، ج١، ص٦١.