ابن‌شهاب پس از آن ـ در دورۀ امامان باقر و صادق (علیهماالسلام) ـ بیشتر شده باشد؛ یعنی در حدود سی سال حیاتش پس از رحلت امام سجاد (علیه‌السلام) که دورۀ تدوین حدیث و جنب و جوش بی‌سابقه برای تألیف و نشر رسمی اخبار است؛ همان دوره‌ای که صادقین (علیهماالسلام) در یک طرف، و زهری و دیگران در طرف دیگر، برای تعیین چارچوب معارف دینی و حفظ میراث پیشینیان و نهادینه ساختن آن سخت در تلاش بودند و کارنامۀ چهل‌وپنج سالۀ زهری نشان داد که او به سبب دنیادوستی، ارتباطی دائمی و تنگاتنگ را با حاکمان ستمگر اموی پی‌ریزی کرد؛ و لذا مورد انتقاد رجال‌شناسان قرار گرفت. با آن‌که ابن‌شهاب هیچ‌گاه به صفات لازم برای تعدیل چون «تقوا» و «پارسایی» وصف نشد، سبب شهرت او علاوه بر اطلاعات درخورش باید در ارتباط متقابلی نهفته باشد که با اصحاب قدرت داشت. هم‌چنین معلوم شد اظهار علاقه‌اش به امام سجاد (علیه‌السلام) در برابر حقّ امام بر او و اهتمامش به دیگران، کتمان و تحریف واقعیات چیز قابل ذکری نیست و شواهدی می‌گوید که وی پس از امام سجاد (علیه‌السلام) ، به‌ویژه هنگام ساماندهی اخبار از سوی حاکمان، با روایات معنادار و انحصاری و نقش برجسته‌اش در آن مقطع، در واقع با صادقین (علیهماالسلام) رقابت کرد؛ لذا نسبتِ عداوت به او از سوی شیخ طوسی دور از صحبت نیست.

حال که وضعیت ابن‌شهاب زهری، راوی مستقیم از امام سجاد (علیه‌السلام) روشن شد و مشخص گردید که این روایت هم مانند برخی روایات زهری است که آن‌ها را جعل کرده است، لذا نیازی به بررسی سایر روات وجود ندارد.

ارزیابی محتوایی روایت

در بررسی سندی روشن شد که سند این روایت به دلیل وجود ابن‌شهاب زهری در آن ضعیف است؛ لذا نیازی به بررسی متن آن وجود ندارد. علاوه بر این‌، روایت مذکور به دلیل آن‌که راوی آن یک نفر بوده و او هم از اهل‌سنت است، جزء اخبار واحد است که در زمینۀ قبول و یا عدم قبول این اخبار، نظریات گوناگونی وجود دارد و برخی آن را نمی‌پذیرند؛ البته بر فرض قبول اخبار واحد، توجه شود که راوی آن از عامه و ضعیف است.

اما برای هرچه بهتر روشن شدن موضوع، به بررسی معنا و مفهوم روایت هم می‌پردازیم و روشن می‌کنیم: آیا برداشتی که از این روایت می‌شود، قابل تطبیق بر امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) است یا نه؟ چه این‌که اهل‌سنت خواسته‌اند سه برداشت از روایت داشته و آن‌ها را به ایشان نسبت دهند:

١. امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) اهل جدل بودند؛

٢. اهل نماز شب نبودند؛