رساله جوديه - ابن سينا - الصفحة ١١ - در بيان درد معده
باب سيم
در بيان درد معده
مصطكى [١] و انيسون [٢] بآب بجوشاند و بخورد در حال درد معده ساكن شود- دفع قى [٣] آمدن را پنج درم [٤] يك درم كشنيز [٥] تره [٦] دو درم [٧]
[١] - مصطكى كه فرانسه آنGomme mastic ياGomme grecque است صمغ درختى است كه بيشتر در نواحى شام و روم و ارمنيّه فراوان است.
[٢] - انيسون كه فارسى آن باديان رومى و زيره رومى و عربى آن بذر الرازيانج الرومى و رازيانج الشامى و فرانسه آنAnis cultive است.
[٣] - قى و استفراغ- ترجمه استفراغ بزبان فرانسهEvacuation است و آن در طب قديم دفع ماده مرضى و تقليل آن ميباشد كه در اصطلاح قدما يا به اسهال و يا به قى و يا به ادرار و يا به قصد و امثال آنها تعبير ميشده است- بنا بر اين قى كردن و خون گرفتن يك نوع استفراغ ميباشد.
[٤] - بنظر ميرسد يك كلمه حذف شده باشد- كاتب هم علامتى در اصل نسخه مبنى بر توجه خواننده در متن كتاب گذارده ولى در حاشيه فقط چند نقطه نوشته است.
[٥] - گشنيز يا كزبره كه فرانسه آنCoriandre است. كزبره بر چند قسم است:
الف) كزبره يابسه كه همانCoriandre است.
ب) كزبرة البئر كهCapillaire است.
پ) كزبرة الثعلب يا شاهتره يا شاهترج كهFumeterre است.
[٦] - تره يا گندنا كه فرانسه آنPoireau است- در اين عبارت ممكن است گشنيز و تره باشد؟
[٧] - درم واحد وزن بوده است- و آن مانند بسيارى از اوزان و مقادير و مكاييل مثل اوقيه و حبه و قيراط و رطل و شعير و طسوج و من و امثال ذلك در طب قديم بسيار مورد داشته است- بعلاوه اين اوزان و مقادير و مكاييل در ايران و هند و ساير كشورها به نحوى خاص و با اختلافاتى چند همراه بوده چنانكه من بحسب وزن در ايران با هند متفاوت بوده است.
در ايران درم چهل و هشت حبه يا شصت شعيره ميباشد.
پنجاه درم مساوى سى و پنج مثقال است.