مقدمه‌اى بر فقه شيعه - مدرسی، سيد حسين - الصفحة ٤١

چنان كه ديده مى شود اين دو دانشمند تقريبا در يك زمان مىزيسته‌اند. ابن أبي عقيل كه اندكى بر ابن الجنيد تقدم زماني دارد [١٤٩]، از نظر گروه علمي در زمره متكلمان شيعي قرار داشته [١٥٠] و در واقع نخستين شخصيت در مكتب فقهى متكلمان است كه دوره سوم فقه شيعي را تشكيل مى دهد و ويژگيها و روش كار آنان را پس از اين خواهيم ديد. أو نيز مانند متكلمان ديگر، أحاديث غير مسلم مذهبي را - كه در اصطلاح أصول فقه خبر واحد خوانده مى شود - معتبر و حجت نمى دانسته است. روش فقهى أو بنابر آنچه از آراء و فتاواى وى برمىآيد بر قواعد كلى قرآني و أحاديث مشهور و مسلم استوار بود. در مواردى كه قاعده اى كلى در قرآن وجود داشته و در أحاديث استثناهايى براي آن ذكر گرديده است وى عموم و كليت قاعده مزبور را حفظ مى نمود و به آن أحاديث اعتنا نمى كرد مگر آن كه آن أحاديث قطعي و ترديد نا پذير باشد [١٥١]. البتة در دوره وى به خاطر نزديكى به روزگار حضور امام، وضع بسيارى از أحاديث روشن و مشخص بود [١٥٢] و نظرات امامان در أصول و مباني بنيادى حقوقى به خاطر اختلافات روايتي دچار ابهام فراوان نشده بود، و به همين دليل بسيارى روايات كه أو در كتاب خود به امامان نسبت داده مورد قبول مطلق دانشمندان شيعي پس از أو قرار گرفته است [١٥٣].
روش فقهى ابن أبي عقيل مورد احترام و تحسين دانشمندان پس از أو قرار داشته [١٥٤] و آراء حقوقى أو در همه مآخذ شيعي نقل شده است. اما شخصيت دوم در اين طبقه يعنى ابن الجنيد اقبالى بلند نيافته، و روش فقهى وى مورد انتقاد معاصران و متأخران از وى قرار گرفته است.
ابن الجنيد نيز از متكلمان پر اثر شيعي بوده وآثار و مؤلفات كلامي متعددى داشته است [١٥٥] از جمله كتابي در دفاع از فضل بن شاذان متكلم مشهور شيعي قرن سوم [١٥٦] كه چنان كه پيش ترديديم از هواداران مشى تفكر عقلانى در شيعه و از پيروان روش استدلالي و تحليلي در فقه بود. با اين همه ابن الجنيد از نظر گرايش فقهى پيرو مكتب أصحاب الحديث شمرده مى شد [١٥٧] چه مانند آنان