مقدمه‌اى بر فقه شيعه - مدرسی، سيد حسين - الصفحة ٣٦

گروهى از صحابه امامان در مواردى كه حكم يك مسأله در قرآن و سنت صريحا بيان نشده است به قياس عمل مى نموده اند [١٠٧]. در برخى روايات ديگر از عمل آنان بر أساس رأى نيز سخن رفته است [١٠٨].
گروهى از دانشمندترين صحابه امامان كه آراء و اجتهادات دقيقى از آنان در مآخذ فقهى نقل شده است به پيروى از قياس متهم گرديده اند. فضل بن شاذان نيشابورى فقيه و متكلم معروف شيعي و نگارنده كتاب ايضاح (م ٢٦٠) كه آراء أو در مباحث طلاق وارث و برخى مسائل ديگر از فقه و مباحث عقلي أصول فقه شيعي در دست و مورد توجه است [١٠٩]، يونس بن عبد الرحمن كه نظرات وى در مباحث خلل صلاة و زكات و نكاح وارث فقه نقل شده است [١١٠]، زرارة بن أعين كوفي [١١١]، جميل بن دراج كه دانشمندترين صحابه امام صادق پيشواى ششم شيعه بود [١١٢]، عبد الله بن بكير كه از فقهاء بزرگ شيعي در قرن دوم است [١١٣] و گروهى ديگر از مشهورترين صحابه از اين جمله اند كه به عنوان عمل به قياس مورد طعن قرار گرفته اند [١١٤]. در حالي كه تقريبا قطعي است كه آنان در فقه پيرو روش استدلالي و تحليلي بوده اند نه پيرو قياس سنى [١١٥]. فتاواى آنان كه بسيارى از موارد آن را مؤلف كشف القناع [١١٦] گرد آورده است خود بهترين دليل بر صحت اين مدعاست.
از مجموع آنچه در اين پنج بند گفته شد روشن گرديد كه در دوره حضور امام دو گونه فقه در جامعه شيعي وجود داشته است. يك جنبش استدلالي و اجتهادي وتعقلى كه در مسائل فقهى با در نظر گرفتن احكام و ضوابط كلى قرآني وحديثى به اجتهاد معتقد بوده [١١٧]، و يك خط سنت