مقدمه‌اى بر فقه شيعه - مدرسی، سيد حسين - الصفحة ٣٧

گراتر كه به نقل وتمركز بر أحاديث تكيه داشته و كارى إضافي به صورت اجتهاد متكى بر قرآن و سنت انجام نمى داده است. بندهايى كه از رسائل فقهى فقهاء دوره حضور مانند فضل بن شاذان و يونس بن عبد الرحمن در آثار دوره هاى بعد نقل شده است به خوبى نشان مى دهد كه كار تدوين و تجزيه فقه از حديث، بر خلاف نظريه متداول، از أواخر قرن دوم وأوائل سوم آغاز شده بوده است.
در كتابهاى علم رجال حديث شيعه [١١٨] و ساير مآخذ [١١٩] از بسيارى از فقهاء شيعه در قرون نخست و زمان حضور امامان ياد شده است. در فهرست ابن نديم نيز نام و فهرست آثار جمعى از آنان ديده مى شود [١٢٠]. آراء وانظار برخى از ايشان و ديگر فقهاء شيعي اين عهد در متون فقهى ادوار بعد نقل گرديده و مورد اعتنا و توجه بوده است [١٢١].
٢ - نخستين قرن غيبت: در دوره غيبت صغرى (٢٦٠ - ٣٢٩) تا أواخر قرن چهارم سه گرايش گونا گون فقهى در جامعه شيعي وجود داشته است: [١] أهل الحديث - اين گرايش دنباله رو و استمرار گرايش سنت گراى دوره حضور بوده، و همت خود را بر جمع آورى أحاديث و ضبط وحفظ آن مصروف مى داشته است. هواداران اين مكتب عموما چنان كه پيش تر ديديم با اجتهاد به صورت يك عمل و كوشش فكرى بر أساس استنباط تعقلى ميانه اى نداشتند و حتى استدلالات عقلي كلامي را كه براي تقويت مذهب و در حمايت از نقطه نظرهاى شيعي به كار مى رفت محكوم مى نمودند [١٢٢]. درست حالتي كه در ميان پيروان مكتب أهل الحديث سنى وجود داشت و أحمد بن حنبل - به عنوان مثال - حتى از آن قسم كلام كه در دفاع از اسلام به كار رود نيز نهى مى نمود [١٢٣].
فقهاء مكتب أهل الحديث از رهگذر پيروى از أحاديث به دو گروه تقسيم مى شده اند: