مقدمه‌اى بر فقه شيعه - مدرسی، سيد حسين - الصفحة ٣٤

دانشمند ترين أصحاب امام صادق [٨٩] بوده و روايات بسيار در ستايش أو از امامان رسيده [٩٠] و يكى از رؤساء وسرامدان چهار گانه مذهب شيعي شمرده شده است [٩١] نظر غريب و سخن نادرستى در مورد علم امام در چند روايت [٩٢] نقل شده كه موجب شگفتى است.
به نظر مى رسد اين گونه طرز تفكرها در مورد امامان موجب بود كه بسيارى از صحابه ء امامان گاه در مسائل علمي با آنان اختلاف نظر داشتند [٩٣] و بر سر مسائل مورد اختلاف به مناظره و بحث مى پرداختند [٩٤] و حتى گاه در مسائل فقهى از آنان در خواست سند ومأخذ مى نمودند [٩٥]. در مسائلي كه أصحاب خود با يكديگر اختلاف نظر داشتند گاهى أوقات كار به منازعه مى كشيد و به ترك دوستى و قطع رابطه ميان آنان براي هميشه مى انجاميد [٩٦]. در حالي كه بر أساس طرز تفكر سنتي شيعه، به حسب قاعده بايد در چنين مواردى مورد اختلاف را بر امامان عرضه مى نمودند و از آنان مى خواستند كه واقع امر را بيان كنند چنان كه شيعيان معتقد، معمولا چنين مشكلاتى را با آنان در ميان مى گذارده و كسب تكليف مى كردند [٩٧].
٤) پيش تر گفته شد كه أساس اجتهاد در فقه شيعه بر تحليل واستدلال عقلي در چهار چوب نصوص قرآن و سنت است. مراد از اين روش همان شيوه استدلال در منطق صوري است كه بر أساس أصول آن منطق، قطع آور و حجت است. روش ظني تمثيل منطقي كه در فقه قياس خوانده مى شود و مبتنى بر كشف احتمالي علل احكام است از آغاز راه يافتن خود در فقه اسلامى در قرن دوم [٩٨] در فقه شيعي مردود بوده است اما در مواردى كه علل احكام به صورت قطعي و اطمينان بخش قابل كشف باشد اين كشف حجت و معتبر شناخته شده وبدان استدلال واستناد مى شود.
در قرون أولية، محدثان كه مخالف هر گونه استدلال عقلي بودند اين گونه كشف هاى قطعي را