مقدمه‌اى بر فقه شيعه - مدرسی، سيد حسين - الصفحة ٣٣

گرايشهاى گوناگون كلامي ميان شيعيان در قرون أولية، و درگيريها و كشمكشهاى حادي كه در اين مورد جريان داشت، و از هوادارى أئمة نسبت به متكلمان و شواهد علاقة آنان به رشد و شكوفايى فكرى شيعه.
امام رضا پيشواى هشتم شيعيان در پاسخ پيروان يونس بن عبد الرحمن كه ساير هواداران امامان آنان را كافر مى شمردند فرمود: شما را در راه رستگارى مى بينم [٧٨].
٣) در جامعه شيعي زمان حضور امامان، گرايش‌هايى وجود داشته كه با طرز تفكر و اعتقاد سنتي شيعه در مورد امامان خويش مخالفت داشته است. گروهى از صحابه براي امامان تنها نوعي مرجعيت علمي قائل بوده و آنان را دانشمندانى پاك و پرهيزكار (علماء ابرار) مى دانستند و منكر وجود صفاتى فوق بشرى از قبيل عصمت در آنان بودند [٧٩]. نظري كه برخى متكلمان شيعي دوره هاى بعد نيز از آن پشتيبانى كرده اند از جمله أبو جعفر محمد بن قبه رازي از دانشمندان و متكلمان مورد احترام شيعي در قرن چهارم كه رئيس و بزرگ شيعه در زمان خود [٨٠] و آراء و انظار أو مورد توجه و استناد دانشمندان شيعي پس از وى بوده است [٨١] امامان را تنها دانشمندان و بندگانى صالح، و عالم به قرآن و سنت مى دانسته و منكر دانايى آنان به غيب بود [٨٢]. شگفتا كه با اين وجود مشى عقيدتي أو مورد تحسين جامعه علمي شيعه در آن ادوار قرار داشت [٨٣]. برخى از محدثان قم نيز مشابه چنين نظري را در مورد امامان داشته اند [٨٤]. و گويا نوبختيان نيز چنين مى انديشيده اند [٨٥].
گروهى از أصحاب امامان حتى معتقد بودند كه آنان در مسائل فقهى مانند ساير فقهاء آن اعصار به اجتهاد آزاد شخصي (رأى) [٨٦] يا قياس [٨٧] عمل مى كنند و اين نظر نيز مورد پشتيبانى و قبول گروهى از محدثان قم بود [٨٨]. از أبو محمد ليث بن البختري المرادي معروف به أبو بصير كه از