اسلام در يك نگاه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٥ - اسلام آخرين دين آسمانى
الف) يك سلسله اصول و تعليمات ثابت كه بر اساس ويژگىها و فطريّات ثابت انسانى بنا شده است، مانند عدالت، صلح، مبارزه با تبعيضات ناروا، آزادگى، پاكى، وفاى به پيمان، راستى، درستى، امانت، نيكى به همگان، فداكارى، جهاد در راه حق، مبارزه با فساد، محبّت و صميميّت، اطاعت از فرمان خدا و دورى از ظلم، تجاوز، تن بذلّت دادن، اختلاف و پراكندگى، بىبند و بارى، دروغ، تزوير و دهها اصول ثابت و تغييرناپذير ديگر كه اگر مثلًا ميليونها سال بر انسان بگذرد هرگز بىدادگرى خوب و عدالت بد نخواهد شد.
قسمت مهمّ تعليمات اسلام مربوط به اين حقايق است و اينها اصولى است كه در هيچ عصر و زمانى دگرگونى پيدا نمىكند.
ب) قسمت تحوّلپذير كه از نيازمندىهاى انسان كه با گذشت زمان دگرگون مىگردد سرچشمه مىگيرد. به عنوان مثال چگونگى مناسبات و پيمانهاى كشورهاى اسلامى با غير مسلمانان، مناسبات سياسى، اقتصادى و مانند اينها ... تاكتيكهاى دفاعى، وسايل مورد نياز براى دفاع و مسائل ديگرى از اين قبيل، همه تحوّل پذيرند و ترديدى نيست كه اين امور با ويژگىهاى هر عصرى دگرگون مىگردد. دستورهاى اسلامى در اين قسمت يك سلسله كليّات وسيع است كه مىتواند بر نيازمندى هر عصرى منطبق گردد و آنها را تأمين كند، به عنوان مثال در مورد وسايل دفاعى و آرايش نيروهاى نظامى، قرآن مىفرمايد:
«وَ أَعِدُّواْلَهُم مَّا أسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ وَ مِن رِّبَاطِ ألْخَيْلِ تُرْهِبوُنَ بِهِ عَدُوَّاللَّهِ و عَدُوَّكُمْ؛ نيرويى كه در توان داريد براى مقابله با دشمنان، فراهم سازيد، و مركبها (اسبهاى ورزيده) را آماده كنيد تا دشمنان خدا و دشمنان خود را بترسانيد». [١]
[١]. سوره انفال، آيه ٦٠.