شيوه هاى نوين عزادارى بدعت يا سنت؟ - السند، الشيخ محمد - الصفحة ٦٨ - تخيّل در نقل مصيبت
علمى و انسانى جوامع بشرى مبتنى بر آن است را كنار بگذاريم؛ روشهايى مانند ساختن رمان فيلم نمايش شعر و ...، كه تمامى آنها مبتنى بر تخيل و توهم است. اگر اين روشها براى رساندن معانى زشت و باطلى استفاده شود باطل و غلط خواهد بود، اما اگر براى رساندن معانى حق و صحيح و ارزشى استفاده شود بسيار صحيح و حق خواهد بود.
خلاصه آنكه: در اين اسلوب از نقل ماجرا و بيان مطلب لازم نيست عين الفاظ داستان و يا عين نمايش و فيلم مطابق با آن چيزى باشد كه واقع شده، بلكه تنها بايد آن معنى و مفهومى كه از اين اسلوب تخيّلى استفاده ميشود حق و حقيقت باشد. ملاك و معيار صدق و كذب در اين نوع از نقل متفاوت از ساير انواع است. هيچگاه به فيلم يا رمانى كه ساخته شده و باز گو كننده يك حقيقت مهم است نسبت كذب و خلاف واقع نمىدهند به اين بهانه كه عين جريانات مذكوره در خارج رخ نداده و اين گزارشى خيالى و ناصحيح است، بلكه چون معنى و مفهوم آن حق است اين فيلم يا رمان صادق خواهد بود.
زبان حال از اين سنخ است كه راوى جريان با ملاحظه شرايط و حالات مختلف چيزى را استنباط كرده و ابراز مىكند. البته چون فهم شرائط حال و مقتضيات واقعه نياز به فهم و خبرويت كامل دارد، وكارى استنباطى و اجتهادى است از عهده هر كسى بر نمىآيد. چه بسيار كسانى كه به گمان ناقص خود زبان حالى براى امام عليه السلام نقل مىكنند كه شان والاى امام از آن منزّه است، و ناقل در اثر ضعف معرفت خود به مقام شامخ امام، آن حضرت را در حد يك انسان معمولى تنزّل