درباره تعريف حقّ اللّه و حقّ الناس گفته شده: حق الناس عبارت از حقى است كه به اسقاط افراد ساقط و منتفى مى‌گردد مانند حق قصاص و حقّ الله نيز حقى است كه به اسقاط انسان ساقط نمى‌شود مانند صلوة، صوم، جهاد و حج. [٢]

در كتاب‌هاى حقوقى نيز حقّ الله و حقّ الناس چنين تعريف شده است:

حقوقى كه يك طرف آن خداوند تعالى‌ و طرف ديگر آن افراد جامعه يا گروهى از افراد باشد «حقّ الله» ناميده مى‌شود، مانند وجوب پرداخت زكات، حرمت دزدى و ...

و به حقوقى كه براى افراد يا اجتماعات شناخته شده است «حق الناس» مى‌گويند. [٣]

اگر مكلّفين از احكام الهى سرپيچى كنند، خداوند حقّ بازخواست و مجازات آنها را دارد و مقدار مجازات يا از طرف خداوند معيّن شده (حد) و يا تعيين آن به دست حاكم شرع نهاده شده است (تعزير).

اثبات حقّ اللّه‌

در بحث حدود خواهد آمد كه حقّ اللَّه به يكى از چهار طريق زير ثابت مى‌شود:

١- گواهى چهار مرد در حدّ لواط و مساحقه.

٢- گواهى چهار مرد يا سه مرد و دو زن، در حدّ زناى موجب رجم.

٣- گواهى دو مرد و چهار زن، در زناى موجب تازيانه.

٤- گواهى دو مرد در سرقت، قذف، شراب خوارى و ارتداد. [٤]

[١]- تحريرالوسيله، ج ٢، ص ٤٤٦، مسأله ١

[٢] - ر. ك. فرهنگ اصطلاحات فقه اسلامى، محسن جابرى عربلو، ص ٨٧

[٣] - ر. ك. ترمينولوژى حقوق، دكتر محمدجعفر جعفرى لنگرودى، واژۀ حق الله و حق الناس

[٤] - تحريرالوسيله، ج ٢، ص ٤٤٦، مسأله ١

[١]

[١]احکام حقوقِی اسلام، جلد: ١، صفحه: ٣٣