دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣٠١٠
| اخسيكتى، ابوالوفا جلد: ٧ شماره مقاله:٣٠١٠ |
اَخْسيكَتى، ابوالوفا حسامالدين محمدبنمحمدبن عمرد٤٤ق/ ٢٤٦م، معروف به
ابن ابى المناقب، فقيه حنفى و اصولى. وي به قصبة اَخْسيكَت اَخْسيكَث در
ناحية فرغانه از ماوراءالنهر نك: ياقوت، /٦٢ انتساب داشته است. كنية وي را
ابوعبدالله نيز آوردهاند عبدالقادر، /٣٠. از زندگانى او اطلاع چندانى در دست
نيست و حتى استادان او را نيز نمىشناسيم؛ تنها نام دو تن از شاگردان او
يعنى محمد بن عمر نوحابادي و محمد بن محمد بخاري قس: طاش كوپريزاده، ٠٨:
محمد بن محمد عبيدي در دست است لكهنوي، ٨٨.
شهرت اخسيكتى تنها به سبب تأليف كتاب المنتخب فى اصول المذهب است كه
به منتخب حسامى و المختصر نيز معروف است. از اينرو او را صاحب المختصر نيز
مىخواندهاند. كتاب المنتخب نزد فقيهان اصولى به عنوان كتابى معتبر شناخته
مىشده است و اعتبار آن از همان آغاز، چنان بود كه در فاصلهاي كمتر از يك
سده، فقيهان متعدد به تأليف شروح و حواشى بر آن پرداختند لكهنوي، همانجا.
حاجى خليفه /٨٤٩ و بروكلمان GAL,S,I/٦٥٤ I/٤٧٤; برخى از اين شروح را
آوردهاند. بروكلمان از نسخههاي خطى اين شرحها نيز خبر داده است.
معروفترين شروح المنتخب اينهاست: . الوافى، از حسامالدين حسين بن على
سغناقى د ١٠ق كه نسخههايى از آن در كتابخانههاي قاهره و پاريس موجود
است؛ . التحقيق، يا غايةالتحقيق از عبدالعزيز بن احمد بخاري د ٣٠ق كه در
لكهنو ٨٧١ و ٨٧٦م منتشر شده است؛ . التبيين، از قوامالدين امير كاتب بن
اميرعمر اِتقانى د ٥٨ق.
مآخذ: حاجىخليفه، كشف؛ طاش كوپريزاده، احمد، طبقات الفقهاء، موصل، ٩٦١م؛
عبدالقادر قرشى، الجواهر المضيئة، حيدرآباد دكن، ٣٣٢ق؛ لكهنوي، محمد، الفوائد
البهية، حيدرآباد دكن، ٣٢٤ق؛ ياقوت، بلدان؛ نيز: GAL,S. GAL;
محمدآصف فكرت