دانشنامه بزرگ اسلامی
 
٢٨٤٧ ص
٢٨٤٨ ص
٢٨٤٩ ص
٢٨٥٠ ص
٢٨٥١ ص
٢٨٥٢ ص
٢٨٥٣ ص
٢٨٥٤ ص
٢٨٥٥ ص
٢٨٥٦ ص
٢٨٥٧ ص
٢٨٥٨ ص
٢٨٥٩ ص
٢٨٦٠ ص
٢٨٦١ ص
٢٨٦٢ ص
٢٨٦٣ ص
٢٨٦٤ ص
٢٨٦٥ ص
٢٨٦٦ ص
٢٨٦٧ ص
٢٨٦٨ ص
٢٨٦٩ ص
٢٨٧٠ ص
٢٨٧١ ص
٢٨٧٢ ص
٢٨٧٣ ص
٢٨٧٤ ص
٢٨٧٥ ص
٢٨٧٦ ص
٢٨٧٧ ص
٢٨٧٨ ص
٢٨٧٩ ص
٢٨٨٠ ص
٢٨٨١ ص
٢٨٨٢ ص
٢٨٨٣ ص
٢٨٨٤ ص
٢٨٨٥ ص
٢٨٨٦ ص
٢٨٨٧ ص
٢٨٨٨ ص
٢٨٨٩ ص
٢٨٩٠ ص
٢٨٩١ ص
٢٨٩٢ ص
٢٨٩٣ ص
٢٨٩٤ ص
٢٨٩٥ ص
٢٨٩٦ ص
٢٨٩٧ ص
٢٨٩٨ ص
٢٨٩٩ ص
٢٩٠٠ ص
٢٩٠١ ص
٢٩٠٢ ص
٢٩٠٣ ص
٢٩٠٤ ص
٢٩٠٥ ص
٢٩٠٦ ص
٢٩٠٧ ص
٢٩٠٨ ص
٢٩٠٩ ص
٢٩١٠ ص
٢٩١١ ص
٢٩١٢ ص
٢٩١٣ ص
٢٩١٤ ص
٢٩١٥ ص
٢٩١٦ ص
٢٩١٧ ص
٢٩١٨ ص
٢٩١٩ ص
٢٩٢٠ ص
٢٩٢١ ص
٢٩٢٢ ص
٢٩٢٣ ص
٢٩٢٤ ص
٢٩٢٥ ص
٢٩٢٦ ص
٢٩٢٧ ص
٢٩٢٨ ص
٢٩٢٩ ص
٢٩٣٠ ص
٢٩٣١ ص
٢٩٣٢ ص
٢٩٣٣ ص
٢٩٣٤ ص
٢٩٣٥ ص
٢٩٣٦ ص
٢٩٣٧ ص
٢٩٣٨ ص
٢٩٣٩ ص
٢٩٤٠ ص
٢٩٤١ ص
٢٩٤٢ ص
٢٩٤٣ ص
٢٩٤٤ ص
٢٩٤٥ ص
٢٩٤٦ ص
٢٩٤٧ ص
٢٩٤٨ ص
٢٩٤٩ ص
٢٩٥٠ ص
٢٩٥١ ص
٢٩٥٢ ص
٢٩٥٣ ص
٢٩٥٤ ص
٢٩٥٥ ص
٢٩٥٦ ص
٢٩٥٧ ص
٢٩٥٨ ص
٢٩٥٩ ص
٢٩٦٠ ص
٢٩٦١ ص
٢٩٦٢ ص
٢٩٦٣ ص
٢٩٦٤ ص
٢٩٦٥ ص
٢٩٦٦ ص
٢٩٦٧ ص
٢٩٦٨ ص
٢٩٦٩ ص
٢٩٧٠ ص
٢٩٧١ ص
٢٩٧٢ ص
٢٩٧٣ ص
٢٩٧٤ ص
٢٩٧٥ ص
٢٩٧٦ ص
٢٩٧٧ ص
٢٩٧٨ ص
٢٩٧٩ ص
٢٩٨٠ ص
٢٩٨١ ص
٢٩٨٢ ص
٢٩٨٣ ص
٢٩٨٤ ص
٢٩٨٥ ص
٢٩٨٦ ص
٢٩٨٧ ص
٢٩٨٨ ص
٢٩٨٩ ص
٢٩٩٠ ص
٢٩٩١ ص
٢٩٩٢ ص
٢٩٩٣ ص
٢٩٩٤ ص
٢٩٩٥ ص
٢٩٩٦ ص
٢٩٩٧ ص
٢٩٩٨ ص
٢٩٩٩ ص
٣٠٠٠ ص
٣٠٠١ ص
٣٠٠٢ ص
٣٠٠٣ ص
٣٠٠٤ ص
٣٠٠٥ ص
٣٠٠٦ ص
٣٠٠٧ ص
٣٠٠٨ ص
٣٠٠٩ ص
٣٠١٠ ص
٣٠١١ ص
٣٠١٢ ص
٣٠١٣ ص
٣٠١٤ ص
٣٠١٥ ص
٣٠١٦ ص
٣٠١٧ ص
٣٠١٨ ص
٣٠١٩ ص
٣٠٢٠ ص
٣٠٢١ ص
٣٠٢٢ ص
٣٠٢٣ ص
٣٠٢٤ ص
٣٠٢٥ ص
٣٠٢٦ ص
٣٠٢٧ ص
٣٠٢٨ ص
٣٠٢٩ ص
٣٠٣٠ ص
٣٠٣١ ص
٣٠٣٢ ص
٣٠٣٣ ص
٣٠٣٤ ص
٣٠٣٥ ص
٣٠٣٦ ص
٣٠٣٧ ص
٣٠٣٨ ص
٣٠٣٩ ص
٣٠٤٠ ص
٣٠٤١ ص
٣٠٤٢ ص
٣٠٤٣ ص
٣٠٤٤ ص
٣٠٤٥ ص
٣٠٤٦ ص
٣٠٤٧ ص
٣٠٤٨ ص
٣٠٤٩ ص
٣٠٥٠ ص
٣٠٥١ ص
٣٠٥٢ ص
٣٠٥٣ ص
٣٠٥٤ ص
٣٠٥٥ ص
٣٠٥٦ ص
٣٠٥٧ ص
٣٠٥٨ ص
٣٠٥٩ ص
٣٠٦٠ ص
٣٠٦١ ص
٣٠٦٢ ص
٣٠٦٣ ص
٣٠٦٤ ص
٣٠٦٥ ص
٣٠٦٦ ص
٣٠٦٧ ص
٣٠٦٨ ص
٣٠٦٩ ص
٣٠٧٠ ص
٣٠٧١ ص
٣٠٧٢ ص
٣٠٧٣ ص
٣٠٧٤ ص
٣٠٧٥ ص
٣٠٧٦ ص
٣٠٧٧ ص
٣٠٧٨ ص
٣٠٧٩ ص
٣٠٨٠ ص
٣٠٨١ ص
٣٠٨٢ ص
٣٠٨٣ ص
٣٠٨٤ ص
٣٠٨٥ ص
٣٠٨٦ ص
٣٠٨٧ ص
٣٠٨٨ ص
٣٠٨٩ ص
٣٠٩٠ ص
٣٠٩١ ص
٣٠٩٢ ص
٣٠٩٣ ص
٣٠٩٤ ص
٣٠٩٥ ص
٣٠٩٦ ص
٣٠٩٧ ص
٣٠٩٨ ص
٣٠٩٩ ص
٣١٠٠ ص
٣١٠١ ص
٣١٠٢ ص
٣١٠٣ ص
٣١٠٤ ص
٣١٠٥ ص
٣١٠٦ ص
٣١٠٧ ص
٣١٠٨ ص
٣١٠٩ ص
٣١١٠ ص
٣١١١ ص
٣١١٢ ص
٣١١٣ ص
٣١١٤ ص
٣١١٥ ص
٣١١٦ ص
٣١١٧ ص
٣١١٨ ص
٣١١٩ ص
٣١٢٠ ص
٣١٢١ ص
٣١٢٢ ص
٣١٢٣ ص
٣١٢٤ ص
٣١٢٥ ص
٣١٢٦ ص
٣١٢٧ ص
٣١٢٨ ص
٣١٢٩ ص
٣١٣٠ ص
٣١٣١ ص
٣١٣٢ ص
٣١٣٣ ص
٣١٣٤ ص
٣١٣٥ ص
٣١٣٦ ص
٣١٣٧ ص
٣١٣٨ ص
٣١٣٩ ص
٣١٤٠ ص
٣١٤١ ص
٣١٤٢ ص
٣١٤٣ ص
٣١٤٤ ص
٣١٤٥ ص
٣١٤٦ ص
٣١٤٧ ص
٣١٤٨ ص
٣١٤٩ ص
٣١٥٠ ص
٣١٥١ ص
٣١٥٢ ص
٣١٥٣ ص
٣١٥٤ ص
٣١٥٥ ص
٣١٥٦ ص
٣١٥٧ ص
٣١٥٨ ص
٣١٥٩ ص
٣١٦٠ ص
٣١٦١ ص
٣١٦٢ ص
٣١٦٣ ص
٣١٦٤ ص
٣١٦٥ ص
٣١٦٦ ص
٣١٦٧ ص
٣١٦٨ ص
٣١٦٩ ص
٣١٧٠ ص
٣١٧١ ص
٣١٧٢ ص
٣١٧٣ ص
٣١٧٤ ص
٣١٧٥ ص
٣١٧٦ ص
٣١٧٧ ص
٣١٧٨ ص
٣١٧٩ ص
٣١٨٠ ص
٣١٨١ ص
٣١٨٢ ص
٣١٨٣ ص
٣١٨٤ ص
٣١٨٥ ص
٣١٨٦ ص
٣١٨٧ ص
٣١٨٨ ص
٣١٨٩ ص
٣١٩٠ ص
٣١٩١ ص
٣١٩٢ ص
٣١٩٣ ص
٣١٩٤ ص
٣١٩٥ ص
٣١٩٦ ص
٣١٩٧ ص
٣١٩٨ ص
٣١٩٩ ص
٣٢٠٠ ص
٣٢٠١ ص
٣٢٠٢ ص
٣٢٠٣ ص
٣٢٠٤ ص
٣٢٠٥ ص
٣٢٠٦ ص
٣٢٠٧ ص
٣٢٠٨ ص
٣٢٠٩ ص
٣٢١٠ ص
٣٢١١ ص
٣٢١٢ ص
٣٢١٣ ص
٣٢١٤ ص
٣٢١٥ ص
٣٢١٦ ص
٣٢١٧ ص
٣٢١٨ ص
٣٢١٩ ص
٣٢٢٠ ص
٣٢٢١ ص
٣٢٢٢ ص
٣٢٢٣ ص
٣٢٢٤ ص
٣٢٢٥ ص
٣٢٢٦ ص
٣٢٢٧ ص
٣٢٢٨ ص
٣٢٢٩ ص
٣٢٣٠ ص
٣٢٣١ ص
٣٢٣٢ ص
٣٢٣٣ ص
٣٢٣٤ ص
٣٢٣٥ ص
٣٢٣٦ ص
٣٢٣٧ ص
٣٢٣٨ ص
٣٢٣٩ ص
٣٢٤٠ ص
٣٢٤١ ص
٣٢٤٢ ص
٣٢٤٣ ص
٣٢٤٤ ص
٣٢٤٥ ص
٣٢٤٦ ص

دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٢٩٩٦

اختري‌
جلد: ٧
     
شماره مقاله:٢٩٩٦


اَخْتَري‌، مصلح‌الدين‌ مصطفى‌بن‌ شمس‌الدين‌احمد(د ح‌٩٦٨ق‌/ ١٥٦١م‌)، فقيه‌ و لغت‌ شناس‌ ترك‌. وي‌ در قره‌ حصارِ افيون‌ زاده‌ شد و به‌همين‌ جهت‌ او را قره‌ حصاري‌ نيز مى‌نامند (اختري‌، ٢؛ بغدادي‌، ٢/٤٣٤؛ «دائرة المعارف‌...١»، .(II/١٨٤ از تاريخ‌ تولد، حوادث‌ زندگانى‌ و استادان‌ وي‌ مطلبى‌ در منابع‌ نيامده‌ است‌. او از زادگاه‌ خود به‌ كوتاهيه‌ كوچ‌ كرده‌، و تا پايان‌ عمر در همانجا به‌ مدرّسى‌ مشغول‌ بوده‌ است‌ (ثريا، ٤/٣٧٣).
اختري‌ از علماي‌ عهد سلطان‌ سليمان‌ قانونى‌ (حك ٩٢٦- ٩٧٤ق‌/ ١٥٢٠-١٥٦٦م‌) است‌ (حاجى‌ خليفه‌، ١/٣١؛ سامى‌، ٢/٨٠٣) و در ادبيات‌ عرب‌، علم‌ لغت‌ و علوم‌ دينى‌ تبحر داشته‌ I/٣٢٧) ؛ YA, عطايى‌، ٢٠). تاريخ‌ درگذشت‌ او را به‌ اختلاف‌ ٩٦١ق‌ (ثريا، همانجا)، ٩٦٨ق‌ (عطايى‌، همانجا؛ حاجى‌خليفه‌، ١/٥٧٤) و ٩٨٦ق‌ (بروسه‌لى‌، ١/٢٢٥) آورده‌اند.
آثار:
الف‌ - چاپى‌ : اختري‌ كبير، مهم‌ترين‌ اثر وي‌، فرهنگى‌ عربى‌ - تركى‌ است‌ كه‌ به‌ گفتة خود او بر پاية فرهنگهاي‌ مهم‌ عربى‌ چون‌ صحاح‌ جوهري‌، الدستور، التكمله‌، المجمل‌، المغرب‌ و المتقدمة (ظاهراً مقدمة الادب‌ زمخشري‌) و جز اينها تأليف‌ شده‌ است‌ و در آن‌ واژه‌هاي‌ دشوار و لغاتى‌ كه‌ كاربرد بيشتري‌ دارند، فراهم‌ آمده‌، و بر حسب‌ حروف‌ كلمات‌ - نه‌ ريشة آنها - و به‌ ترتيب‌ حروف‌ تهجى‌ (در ٢٨ باب‌ و هر باب‌ در ٢٨ فصل‌) تدوين‌ شده‌ است‌ (نك: ص‌ ٢-٣). اختري‌ اثر خود را در سه‌ حجم‌ مختلف‌ كبير، متوسط (اوسط) و صغير تنظيم‌ و تأليف‌ كرده‌ است‌ (عطايى‌، همانجا؛ اوليا چلبى‌، .(IX/٢٧
اختري‌ كبير كه‌ حاوي‌ ٤٠ هزار كلمه‌ است‌، به‌ نوشتة مؤلف‌ در ٩٥٢ق‌ در كوتاهيه‌ پايان‌ يافته‌ (نك: ص‌ ١٢٠٣) و نخستين‌ بار در ١٢٤٢ق‌/ ١٨٢٦م‌ در استانبول‌ به‌ چاپ‌ رسيده‌ است‌. پس‌ از آن‌ نيز بارها در تركيه‌، مصر، ايران‌، هند و كريمه‌ در قطعهاي‌ مختلف‌ و در يك‌ يا دو مجلد چاپ‌ شده‌ است‌. اين‌ فرهنگ‌ به‌ سبب‌ در برداشتن‌ گويشهاي‌ محلى‌ نواحى‌ قره‌ حصار افيون‌ و كوتاهيه‌ و نيز از نظر زبان‌ شناسى‌ داراي‌ اهميت‌ است‌ I/٢٢٨) .(IA,
ب‌ - خطى‌: ١. تاريخ‌ اختري‌، به‌ زبان‌ عربى‌، در شرح‌ حال‌ پيامبران‌ از آدم‌ تا خاتم‌ و خلفاي‌ راشدين‌ و نيز برخى‌ از بزرگان‌ اسلام‌ (بروسه‌لى‌، همانجا؛ بغدادي‌، ٢/٤٣٤- ٤٣٥) كه‌ يك‌ نسخه‌ از آن‌ در كتابخانة فاتح‌ استانبول‌ ( دفتر...، ٢٤١) و نسخه‌اي‌ ديگر در پاريس‌ موجود است‌ ( بلوشه‌،شم ٥٨٨٠ ). ٢. جامع‌ المسائل‌، دربارة برخى‌ از مسائل‌ فقهى‌ كه‌ به‌ ام‌ الفتاوي‌ نيز معروف‌ است‌ (بغدادي‌، همانجا؛ زركلى‌، ٧/٢٢٨). نسخه‌هايى‌ از آن‌ در كتابخانه‌هاي‌ سليمانيه‌، و قليچ‌ على‌ پاشا موجود است‌ («دائرة المعارف‌»، همانجا). ٣. شرح‌ الرسالة الكفوي‌ فى‌ الادب‌. از اين‌ اثر فقط يك‌ نسخه‌ در كتابخانة سليمانية استانبول‌ وجود دارد (همانجا).
ج‌ - آثار يافت‌ نشده‌ : ١ . جامع‌ اللسان‌ ، اثري‌ است‌ در باب‌ مسائل‌ فقهى‌ (بروسه‌لى‌، همانجا)؛ ٢. حامل‌المحاضرات‌ (بغدادي‌، همانجا).
مآخذ: اختري‌، مصطفى‌، اختري‌ كبير، استانبول‌، ١٣١١ق‌؛ بغدادي‌، هديه‌؛ بروسه‌لى‌، محمدطاهر، عثمانلى‌ مؤلف‌لري‌، استانبول‌، ١٣٣٣ق‌؛ثريا،محمد، سجل‌عثمانى‌، ( تذكرة مشاهير عثمانيه‌ )، استانبول‌، ١٣١٦ق‌؛ حاجى‌ خليفه‌، كشف‌؛ دفتر فاتح‌ كتبخانه‌سى‌، استانبول‌، ١١٥٥ق‌؛ زركلى‌، اعلام‌؛ سامى‌، شمس‌ الدين‌، قاموس‌ الاعلام‌، استانبول‌، ١٣٠٦ق‌؛ عطايى‌، عطاءالله‌، حدائق‌ الحقائق‌ فى‌ تكملة الشقائق‌، استانبول‌، ١٩٨٩م‌؛ نيز:
Blochet; Evliya ٤ elebi, Seyahetname, Istanbul, ١٩٣٥; IA; T O rkiye diyanet vakf o Isl @ m ansiklopedisi, Istanbul, ١٩٨٩; YA.
جلال‌ خسروشاهى‌