آموزش علوم قرآن‌ - ط مؤسسه فرهنگى انتشاراتى التمهيد - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤٤ - چگونگى تشخيص سورههاى مكى و مدنى

حدود شرعى سخن گفته شده باشد، مدنى است»[١].

برخى ديگر از خصوصياتى كه براى شناخت سوره‌هاى مكّى و مدنى ذكر كرده‌اند عبارتند از:

١. كوتاهى آيات درون يك سوره و نيز كوتاهى خود سوره، نوعاً مكّى بودن آن‌را مى‌رساند و بلندى آيه‌هاى يك سوره علاوه بر بلندى سوره، نوعاً مدنى بودن آن‌را ثابت مى‌كند.

٢. لحن تند و شديد سوره، بيشتر با اهل مكه است كه اهل عناد و لجاج و مقاومت در مقابل حق بوده‌اند؛ ولى لحن ملايم و خفيف، بيشتر مدنى بودن سوره را مى‌رساند كه بيشتر خطاب به مؤمنين است.

٣. بحث درباره اصول معارف و اصل ايمان و دعوت به اسلام از ويژگى‌هاى سوره‌هاى مكّى است؛ حال آنكه در سوره‌هاى مدنى، بيشتر از تفاصيل احكام و بيان شريعت اسلام سخن گفته شده‌است.

٤. دعوت به پايبند بودن به اخلاق و استقامت در رأى و سلامت عقيده و ترك لجاج و عناد و نيز برخورد تند با عقايد باطل مشركان و ناچيز شمردن انديشه‌هاى تهى و بى اساس آنان، از خصايص سوره‌هاى مكّى است؛ ولى برخورد با اهل كتاب و دعوت آنان به ميانه‌روى در عقايد و انديشه‌ها و همچنين مبارزه با منافقين و ذكر خصايص و صفات آنها از ويژگى‌هاى سوره‌هاى مدنى است.

٥. غالباً خطاب‌هايى كه با عنوان‌ «يا أَيُّهَا النَّاسُ ...» آمده است از ويژگى‌هاى سوره‌هاى مكّى است و عنوان‌ «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ...» از خصايص سوره‌هاى مدنى است.

البته اين ويژگى‌ها هرگز كلّيّت ندارد؛ بلكه صرفاً درباره برخى از سوره‌ها

[١] . البرهان؛ ج ١، ص ١٨٩.