آموزش علوم قرآن - ط مؤسسه فرهنگى انتشاراتى التمهيد - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٦١ - مراحل تحدى
همانند قرآن باشد، (زيرا اينگونه همانندى جز با تقليد امكانپذير نيست[١] بلكه مقصود از «تحدّى»، آوردن سخنى است كه همچون قرآن از نظر معنويت والا بوده و در درجه اعلاى بلاغت و فصاحت قرار گرفتهباشد.
مراحل تحدّى
قرآن در چند مرحله، تحدّى و هماورد خواستن خود را مطرح كرده:
١. در مرحله نخست مىگويد بهطور مطلق سخنى همانند قرآن بياورند:
«فَلْيَأْتُوا بِحَدِيثٍ مِثْلِهِ إِنْ كانُوا صادِقِينَ؛[٢] پس سخنى همانند آن بياورند، اگر راست مىگويند».
٢. در مرحله بعد مطرح مىسازند كه اگر مىتوانيد، ده سوره- هر چند كوچك- مانند قرآن بياوريد: «أَمْ يَقُولُونَ افْتَراهُ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَياتٍ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ؛[٣] آيا مىگويند كه: آنرا بهدروغ به ما نسبت داده است؟ بگو: پس همانند ده سوره آن- حتى اگر افترا گونه باشد- بياوريد و هر كس را كه خواهيد [به شهادت و داورى] بخوانيد، اگر راست مىگوييد».
٣. آنگاه، براى آنكه از اعتبار مدّعيان بكاهد، پيشنهاد مىكند كه يك سوره همانند قرآن بياورند: «أَمْ يَقُولُونَ افْتَراهُ قُلْ فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ؛[٤] ... اگر راست مىگوييد، همانند يك سوره آن بياوريد ...».
٤. سرانجام براى آخرينبار، با قاطعيّت هرچه تمامتر، عجز و ناتوانى نهايى آنان را اعلام مىنمايد: «وَ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنا عَلى عَبْدِنا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا شُهَداءَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ لَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النَّارَ
[١] . چنانچه مسيلمه كذّاب و برخى ديگر همين كار تقليدى را انجام داده، خود را رسوا ساختند( التمهيد؛ ج ٤، ص ٢٥٧ و ٢٢٨).
[٢] . طور، ٣٤.
[٣] . هود، ١٣.
[٤] . يونس، ٣٨.