آموزش علوم قرآن‌ - ط مؤسسه فرهنگى انتشاراتى التمهيد
(١)
فهرست
٥ ص
(٢)
درس اول آشنايى با علوم قرآنى
٩ ص
(٣)
پرسش
١٢ ص
(٤)
درس دوم پديده وحى
١٣ ص
(٥)
وحى در لغت
١٣ ص
(٦)
وحى در قرآن
١٤ ص
(٧)
اقسام وحى رسالى
١٧ ص
(٨)
كيفيت نزول وحى
١٨ ص
(٩)
پرسش
١٩ ص
(١٠)
درس سوم نزول قرآن
٢٠ ص
(١١)
آغاز نزول
٢١ ص
(١٢)
سه سال تأخير
٢٢ ص
(١٣)
مدت نزول
٢٢ ص
(١٤)
پرسش
٢٦ ص
(١٥)
درس چهارم اسباب نزول
٢٧ ص
(١٦)
سبب نزول يا شأن نزول
٢٨ ص
(١٧)
تنزيل و تأويل
٢٩ ص
(١٨)
راه يافتن به اسباب نزول
٣٠ ص
(١٩)
پرسش
٣٣ ص
(٢٠)
درس پنجم كاتبان وحى
٣٤ ص
(٢١)
پرسش
٣٨ ص
(٢٢)
معيار و ملاك تشخيص سورههاى مكى و مدنى
٤٢ ص
(٢٣)
چگونگى تشخيص سورههاى مكى و مدنى
٤٣ ص
(٢٤)
ترتيب نزول
٤٥ ص
(٢٥)
پرسش
٤٩ ص
(٢٦)
درس هفتم اسامى و اوصاف قرآن
٥٠ ص
(٢٧)
اشتقاق واژه قرآن
٥١ ص
(٢٨)
معناى سوره
٥٣ ص
(٢٩)
معناى آيه
٥٤ ص
(٣٠)
اسامى سورهها
٥٤ ص
(٣١)
تعدد نام برخى سورهها
٥٧ ص
(٣٢)
نامهاى گروهى سورههاى قرآن
٥٨ ص
(٣٣)
تعداد سورهها و آيات قرآن
٥٩ ص
(٣٤)
پرسش
٦٠ ص
(٣٥)
درس هشتم جمع و تأليف قرآن
٦١ ص
(٣٦)
وصف مصحف على عليه السلام
٦٣ ص
(٣٧)
سرانجام مصحف على(ع)
٦٤ ص
(٣٨)
جمع زيد بن ثابت
٦٥ ص
(٣٩)
روش زيد در جمع قرآن
٦٦ ص
(٤٠)
مصاحف صحابه
٦٧ ص
(٤١)
پرسش
٦٨ ص
(٤٢)
اختلاف مصحفها
٧٠ ص
(٤٣)
ورود حذيفه به مدينه
٧٢ ص
(٤٤)
پرسش
٧٤ ص
(٤٥)
هيأت يكسان سازى مصاحف
٧٥ ص
(٤٦)
مراحل انجام برنامه
٧٦ ص
(٤٧)
تعداد مصحفهاى عثمانى
٧٨ ص
(٤٨)
مشخصات كلى مصحفهاى عثمانى
٧٩ ص
(٤٩)
سرانجام مصحفهاى عثمانى
٨١ ص
(٥٠)
موضع امامان در حفظ مصحف مرسوم
٨٢ ص
(٥١)
پرسش
٨٣ ص
(٥٢)
درس يازدهم قرائت و قاريان قرآن
٨٤ ص
(٥٣)
تعريف قرائت
٨٥ ص
(٥٤)
عوامل اختلاف قرائات
٨٦ ص
(٥٥)
1 ابتدايى بودن خط عربى
٨٦ ص
(٥٦)
2 بىنقطه بودن حروف
٨٧ ص
(٥٧)
3 خالى بودن از علايم و حركات
٨٧ ص
(٥٨)
4 نبودن الف در كلمات
٨٨ ص
(٥٩)
تدوين قرائتهاى معروف
٨٨ ص
(٦٠)
انحصار قرائتها به هفت
٨٩ ص
(٦١)
قاريان هفتگانه و راويان آنها
٩١ ص
(٦٢)
پرسش
٩٢ ص
(٦٣)
درس دوازدهم قرائت حفص
٩٣ ص
(٦٤)
معيار قرائت قابل قبول
٩٣ ص
(٦٥)
ويژگى قرائت حفص
٩٤ ص
(٦٦)
حجيت قرائات سبع
٩٧ ص
(٦٧)
سخنانى از اهلبيت(ع) درباره قرائت قرآن
٩٩ ص
(٦٨)
رابطه شيعه و نص كنونى قرآن
١٠٠ ص
(٦٩)
پرسش
١٠١ ص
(٧٠)
درس سيزدهم نسخ در قرآن
١٠٢ ص
(٧١)
شرايط نسخ
١٠٣ ص
(٧٢)
اهميت بحث نسخ
١٠٤ ص
(٧٣)
حقيقت نسخ
١٠٤ ص
(٧٤)
انواع نسخ در قرآن
١٠٥ ص
(٧٥)
آيات منسوخه
١٠٦ ص
(٧٦)
آيه نجوى
١٠٨ ص
(٧٧)
آيات صفح(گذشت)
١٠٩ ص
(٧٨)
پرسش
١١٠ ص
(٧٩)
درس چهاردهم محكم و متشابه
١١١ ص
(٨٠)
متشابهات در قرآن
١١٢ ص
(٨١)
اقسام تشابه در قرآن
١١٣ ص
(٨٢)
تشابه در تفسير
١١٤ ص
(٨٣)
علل تشابه
١١٥ ص
(٨٤)
تفسير و تأويل
١١٥ ص
(٨٥)
تأويل متشابهات را چه كسى مىداند؟
١١٧ ص
(٨٦)
نمونههايى از آيات متشابهه
١١٨ ص
(٨٧)
1 نفى تحيز
١١٨ ص
(٨٨)
2 اراده و اختيار
١١٩ ص
(٨٩)
پرسش
١٢٠ ص
(٩٠)
درس پانزدهم حروف مقطعه
١٢١ ص
(٩١)
نظريههاى مختلف درباره حروف مقطعه
١٢٢ ص
(٩٢)
پرسش
١٢٥ ص
(٩٣)
درس شانزدهم قصص قرآن
١٢٦ ص
(٩٤)
ويژگيهاى قصص قرآنى
١٢٧ ص
(٩٥)
1 گزينش در قصه
١٢٧ ص
(٩٦)
2 واقعگرايى
١٢٨ ص
(٩٧)
3 تربيت و آموزش
١٢٩ ص
(٩٨)
اهداف قصه
١٢٩ ص
(٩٩)
راز تكرار در قصص قرآنى
١٣٣ ص
(١٠٠)
تفاوت قصههاى قرآن و عهدين(تورات و انجيل)
١٣٤ ص
(١٠١)
پرسش
١٣٧ ص
(١٠٢)
درس هفدهم سوگندهاى قرآن
١٣٨ ص
(١٠٣)
عناصر سوگند
١٣٩ ص
(١٠٤)
اقسام سوگند در قرآن
١٣٩ ص
(١٠٥)
1 سوگندهاى صريح
١٣٩ ص
(١٠٦)
2 سوگندهاى منفى
١٤٠ ص
(١٠٧)
3 سوگندهاى تقديرى
١٤١ ص
(١٠٨)
مواد سوگند در قرآن
١٤٢ ص
(١٠٩)
پرسش
١٤٥ ص
(١١٠)
درس هجدهم امثال قرآن
١٤٦ ص
(١١١)
ويژگىهاى تمثيل
١٤٧ ص
(١١٢)
انواع تمثيل در قرآن
١٤٨ ص
(١١٣)
الف) مفاهيم ذهنى كه بهصورت محسوس آمدهاند
١٤٨ ص
(١١٤)
ب) تجسد حالات نفسانى و معنوى
١٤٩ ص
(١١٥)
ج) ترسيم نمونههاى انسانى
١٤٩ ص
(١١٦)
د) ترسيم حوادث جارى
١٥٠ ص
(١١٧)
ه) ترسيم اوصاف عينى
١٥١ ص
(١١٨)
و) ترسيم داستانهاى مورد ضرب المثل
١٥١ ص
(١١٩)
ضرب المثل در قرآن
١٥٣ ص
(١٢٠)
پرسش
١٥٥ ص
(١٢١)
درس نوزدهم اعجاز قرآن
١٥٦ ص
(١٢٢)
ضرورت اعجاز
١٥٧ ص
(١٢٣)
معجزه جاويد
١٥٨ ص
(١٢٤)
تحدى قرآن
١٦٠ ص
(١٢٥)
مراحل تحدى
١٦١ ص
(١٢٦)
پرسش
١٦٣ ص
(١٢٧)
درس بيستم ابعاد اعجاز قرآن(1)
١٦٤ ص
(١٢٨)
1 اعجاز بيانى
١٦٤ ص
(١٢٩)
الف) گزينش كلمات
١٦٥ ص
(١٣٠)
ب) سبك و شيوه بيان
١٦٧ ص
(١٣١)
ج) نظمآهنگ قرآن
١٦٧ ص
(١٣٢)
د) وحدت موضوعى(تناسب معنوى آيات)
١٦٩ ص
(١٣٣)
و) نكتهها و ظرافتها
١٦٩ ص
(١٣٤)
پرسش
١٧٠ ص
(١٣٥)
درس بيست و يكم ابعاد اعجاز قرآن(2)
١٧١ ص
(١٣٦)
2 اعجاز علمى
١٧١ ص
(١٣٧)
الف) دشوارى تنفس با افزايش ارتفاع
١٧٢ ص
(١٣٨)
ب) پوشش هوايى حافظ زمين
١٧٤ ص
(١٣٩)
3 اعجاز تشريعى
١٧٥ ص
(١٤٠)
صفات جمال و جلال الهى
١٧٧ ص
(١٤١)
جامعيت احكام اسلامى
١٧٨ ص
(١٤٢)
پرسش
١٨٠ ص
(١٤٣)
درس بيست و دوم دفع شبهه تحريف
١٨١ ص
(١٤٤)
تحريف در لغت
١٨١ ص
(١٤٥)
تحريف در اصطلاح
١٨٢ ص
(١٤٦)
1 تحريف در دلالت كلام
١٨٢ ص
(١٤٧)
2 قرار دادن آيه يا سوره در مصحف برخلاف ترتيب نزول
١٨٢ ص
(١٤٨)
3 قرائت بر خلاف قرائت مشهور
١٨٢ ص
(١٤٩)
4 قرائت بر خلاف لهجه قريش
١٨٣ ص
(١٥٠)
5 تبديل كلمات
١٨٣ ص
(١٥١)
6 افزودن بر قرآن
١٨٣ ص
(١٥٢)
7 كاستن از قرآن
١٨٣ ص
(١٥٣)
منشأ قول به تحريف
١٨٤ ص
(١٥٤)
دلايل نفى تحريف
١٨٥ ص
(١٥٥)
1 گواهى تاريخ
١٨٥ ص
(١٥٦)
2 ضرورت تواتر قرآن
١٨٦ ص
(١٥٧)
3 مسأله اعجاز قرآن
١٨٦ ص
(١٥٨)
4 ضمانت الهى
١٨٧ ص
(١٥٩)
5 عرضه روايات بر قرآن
١٨٧ ص
(١٦٠)
6 نصوص اهل بيت(ع)
١٨٨ ص
(١٦١)
7 نظر علماى بزرگ شيعه
١٨٩ ص
(١٦٢)
پرسش
١٩٠ ص
 
٠ ص
١ ص
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص

آموزش علوم قرآن‌ - ط مؤسسه فرهنگى انتشاراتى التمهيد - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٣٦ - درس پنجم كاتبان وحى

در مدينه، زبده‌ترين با سوادان را براى كتابت انتخاب فرمود. اولين كسى كه در مكه عهده‌دار كتابت- مخصوصاً كتابت وحى- شد، على‌بن‌ابى‌طالب عليه السلام بود و تا آخرين روز حيات پيامبر به اين‌كار ادامه داد. پيامبر صلى الله عليه و آله نيز اصرار فراوان داشت تا على عليه السلام، آنچه را نازل مى‌شود، ثبت نمايد تا چيزى از قرآن و وحى آسمانى از على عليه السلام دور نماند.

سُليم‌بن‌قيس هلالى مى‌گويد: نزد على عليه السلام در مسجد كوفه بودم و مردم گرد او را گرفته‌بودند. فرمود: «پرسش‌هاى خود را تا در ميان شما هستم از من دريغ نداريد. درباره كتاب خدا از من بپرسيد. به خدا قسم آيه‌اى نازل نشد مگر آنكه پيامبر گرامى آن‌را بر من مى‌خواند و تفسير و تأويل آن‌را به من مى‌آموخت».

شخصى سؤال كرد: در مورد آنچه نازل مى‌گرديد و شما حضور نداشتيد، چه مى‌كرديد؟ على عليه السلام فرمود: «هنگامى كه به حضور پيامبر صلى الله عليه و آله مى‌رسيدم، مى‌فرمود: يا على! در غيبت تو آيه‌هايى نازل شد. آنگاه آنها را بر من مى‌خواند و تأويل آنها را به من مى‌آموخت»[١].

اوّلين كسى كه در مدينه، عهده‌دار كتابت وحى گرديد؛ أُبىّ‌بن‌كعب انصارى بود. او قبلًا در زمان جاهليت نوشتن را مى‌دانست. ابىّ‌بن‌كعب كسى است كه پيامبر گرامى اسلام صلى الله عليه و آله قرآن را به‌طور كامل بر وى عرضه كرد. در دوران يكسان كردن مصاحف در عهد عثمان، سرپرستى گروه به او واگذار شده‌بود و هرگاه در مواردى اختلاف پيش مى‌آمد، با نظر ابىّ، مشكل حلّ مى‌گرديد.[٢] زيدبن‌ثابت در مدينه و همسايگى پيامبر صلى الله عليه و آله خانه داشت. او نوشتن مى‌دانست. در ابتداى امر هرگاه پيامبر صلى الله عليه و آله نياز به نوشتن داشت و ابىّ‌بن‌كعب حاضر نبود، به‌دنبال زيد مى‌فرستاد تا براى او كتابت كند. رفته رفته كتابت او هم رسميت يافت و حتى با دستور پيامبر صلى الله عليه و آله زبان و نوشتن عبرانى را نيز فرا گرفت تا


[١] . السقيفه؛ ص ٢١٤- ٢١٣.

[٢] . التمهيد؛ ج ١، ص ٣٤٨- ٣٤٠.