آموزش علوم قرآن‌ - ط مؤسسه فرهنگى انتشاراتى التمهيد - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٠ - درس اول آشنايى با علوم قرآنى

است؟

از جمله ديگر عرصه‌هاى قابل بررسى اين پديده آنكه آيات آن چه ارتباطى با هم دارند؟ آيا تعدادى از آيات تفصيل ديگر آيات مى‌باشد و آيا روابطى چون ناسخ و منسوخ، مطلق و مقيد، عام و خاص، محكم و متشابه در مجموعه آيات برقرار است يا خير؟ اگر جواب مثبت است كدام آيات مورد اين تقسيمات مى‌باشند؟ و اعجاز قرآن به چه معنا است؟ همچنين آشنايى با تاريخ تفسير، مفسران بزرگ و روش‌هاى تفسيرى از اين مقوله است.

علت اينكه از اين مباحث با نام «علوم قرآنى» به صيغه جمع ياد مى‌شود، گستردگى و دسته‌بندى هر يك با نام علمى مستقل نظير: علم اعجاز، علم تجويد، علم قرائت، علم تاريخ قرآن و ... مى‌باشد كه نقطه مشترك آنها عبارت است از: «بحث‌هايى براى شناخت قرآن و پى بردن به شئون آن».

اما گونه ديگر از معارف قرآنى مربوط به شناخت محتواى اين كتاب مقدس است كه تفسير نام دارد. تفسير قرآن با اسلوب‌هاى خاص خود انجام مى‌گيرد و يكى از لوازم آن آشنايى با علوم قرآنى است.

از بيان بالا معلوم شد كه علوم قرآنى بر مطالعه محتواى درونى آيات و به‌عبارت ديگر «تفسير قرآن» مقدم است. بر اين اساس و از دير هنگام؛ يعنى پس از رحلت پيامبر گرامى اسلام (ص) پيشگامان بزرگى در حوزه علوم قرآن و تفسير ظهور نمودند؛ از ميان صحابه شخصيتى چون على (ع) گوى سبقت را از ديگران ربوده است. جلال الدين سيوطى در اين‌باره نوشته است: «در ميان خلفا كسى كه بيشترين مطلب را در زمينه تفسير قرآن روايت كرده على‌بن‌ابيطالب است». پس از آن جناب، ديگر اصحاب چون عبدالله‌بن‌عباس، عبدالله‌بن‌مسعود و ابىّ‌بن‌كعب حائز بالاترين رتبه در اين رشته هستند.