آموزش علوم قرآن - ط مؤسسه فرهنگى انتشاراتى التمهيد - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٣٦ - درس پنجم كاتبان وحى
در مدينه، زبدهترين با سوادان را براى كتابت انتخاب فرمود. اولين كسى كه در مكه عهدهدار كتابت- مخصوصاً كتابت وحى- شد، علىبنابىطالب عليه السلام بود و تا آخرين روز حيات پيامبر به اينكار ادامه داد. پيامبر صلى الله عليه و آله نيز اصرار فراوان داشت تا على عليه السلام، آنچه را نازل مىشود، ثبت نمايد تا چيزى از قرآن و وحى آسمانى از على عليه السلام دور نماند.
سُليمبنقيس هلالى مىگويد: نزد على عليه السلام در مسجد كوفه بودم و مردم گرد او را گرفتهبودند. فرمود: «پرسشهاى خود را تا در ميان شما هستم از من دريغ نداريد. درباره كتاب خدا از من بپرسيد. به خدا قسم آيهاى نازل نشد مگر آنكه پيامبر گرامى آنرا بر من مىخواند و تفسير و تأويل آنرا به من مىآموخت».
شخصى سؤال كرد: در مورد آنچه نازل مىگرديد و شما حضور نداشتيد، چه مىكرديد؟ على عليه السلام فرمود: «هنگامى كه به حضور پيامبر صلى الله عليه و آله مىرسيدم، مىفرمود: يا على! در غيبت تو آيههايى نازل شد. آنگاه آنها را بر من مىخواند و تأويل آنها را به من مىآموخت»[١].
اوّلين كسى كه در مدينه، عهدهدار كتابت وحى گرديد؛ أُبىّبنكعب انصارى بود. او قبلًا در زمان جاهليت نوشتن را مىدانست. ابىّبنكعب كسى است كه پيامبر گرامى اسلام صلى الله عليه و آله قرآن را بهطور كامل بر وى عرضه كرد. در دوران يكسان كردن مصاحف در عهد عثمان، سرپرستى گروه به او واگذار شدهبود و هرگاه در مواردى اختلاف پيش مىآمد، با نظر ابىّ، مشكل حلّ مىگرديد.[٢] زيدبنثابت در مدينه و همسايگى پيامبر صلى الله عليه و آله خانه داشت. او نوشتن مىدانست. در ابتداى امر هرگاه پيامبر صلى الله عليه و آله نياز به نوشتن داشت و ابىّبنكعب حاضر نبود، بهدنبال زيد مىفرستاد تا براى او كتابت كند. رفته رفته كتابت او هم رسميت يافت و حتى با دستور پيامبر صلى الله عليه و آله زبان و نوشتن عبرانى را نيز فرا گرفت تا
[١] . السقيفه؛ ص ٢١٤- ٢١٣.
[٢] . التمهيد؛ ج ١، ص ٣٤٨- ٣٤٠.