آموزش علوم قرآن - ط مؤسسه فرهنگى انتشاراتى التمهيد - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٤٠ - ٢ سوگندهاى منفى
مىدهد؛ ٨١ مورد سوگند صريح در ٢٩ سوره از سورههاى قرآن ياد شده است.[١] كه در اينجا به ذكر سه مورد بسنده مىكنيم:
«ن وَ الْقَلَمِ وَ ما يَسْطُرُونَ ما أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّكَ بِمَجْنُونٍ»[٢]؛ «قالُوا تَاللَّهِ لَقَدْ[٣] عَلِمْتُمْ ما جِئْنا لِنُفْسِدَ فِي الْأَرْضِ ...»[٤]؛ «لَعَمْرُكَ إِنَّهُمْ لَفِي سَكْرَتِهِمْ يَعْمَهُونَ»[٥].
در آيه اول، با حرف «واو» به قلم، در آيه دوم، با «تاء» به اللَّه و در آيه آخر به جان يكى از پيامبران خدا سوگند ياد شده است.
٢. سوگندهاى منفى
سوگند منفى سوگندى است كه همراه با حرف نفى آمده باشد؛ مانند:
«لا أُقْسِمُ بِيَوْمِ الْقِيامَةِ»[٦]. بيشتر مفسران بر آنند كه حرف نفى «لا» در سوگندهاى منفى، زايد است و بايد كلام را با فرض حذف «لا» معنا كرد؛ مثلًا معناى آيه «فَلا أُقْسِمُ بِمَواقِعِ النُّجُومِ»[٧]، فأُقسم بمواقع النجوم است و «لا» زايده مؤكّده است؛ اما واقعيت اين است كه «لا» در اينگونه سوگندها زايد نيست و خداوند براى بزرگ شمردن قسم، سوگند ياد نمىكند؛ مانند آيه:
«فَلا أُقْسِمُ بِمَواقِعِ النُّجُومِ وَ إِنَّهُ لَقَسَمٌ لَوْ تَعْلَمُونَ عَظِيمٌ»[٨] كه خداوند مىفرمايد:
[١] . سوگندهاى صريح به ترتيب سور عبارتند از: نساء، ٦٥/ انعام، ٢٣ و ٣٠/ يونس، ٥٣/ يوسف، ٧٣ و ٨٥ و ٩١ و ٩٥/ حجر، ٧٢ و ٩٢/ نحل، ٥٦ و ٦٣/ انبياء، ٥٧/ شعراء، ٩٧/ يس، ١- ٣/ صافات، ١- ٤/ ص، ١/ دخان، ١- ٣/ ق، ١/ ذاريات، ١- ٦، ٧، ٨ و ٢٣/ طور، ١- ٧/ نجم، ١ و ٢/ قلم، ١ و ٢/ مدّثّر، ٣٢- ٣٥/ مرسلات، ١- ٧/ نازعات، ١- ٦/ بروج، ١- ٤/ طارق، ١- ٤/ فجر، ١- ٥/ شمس، ١- ٩/ ليل، ١- ٤/ ضحى، ١- ٣/ تين، ١- ٥/ عاديات، ١- ٦/ عصر، ١ و ٢.« ر. ك: علوم قرآنى( انتشارات التمهيد و سمت)؛ ص ٢٩٧ و ٢٩٨.»
[٢] . قلم، ١ و ٢.
[٣] . اگر لام جواب قسم، بر سر فعل ماضى مثبت درآيد، بايد با اضافه به« قد» باشد.
[٤] . يوسف، ٧٣.
[٥] . حجر، ٧٢.
[٦] . قيامت، ١.
[٧] . واقعه، ٧٥.
[٨] . واقعه، ٧٥ و ٧٦.