آموزش علوم قرآن‌ - ط مؤسسه فرهنگى انتشاراتى التمهيد - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٢٣ - نظريههاى مختلف درباره حروف مقطعه

شود كه كاملًا پنهان و مخفى باشد؟

٢. حروف مقطعه، رموزى هستند ميان خدا و رسول كه جز اولياى مقرّب الهى كسى به آن راه ندارد. «لا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ؛[١] جز پاك‌شدگان به آن دسترسى ندارند».

ارباب ذوق گفته‌اند: «سخن گفتن با رمز و اشاره، شيوه احباب است كه در راه و روش دوستى به‌كار برند. حبيب را برآن آگاه و رقيب را از آن بيگانه مى‌دارند».

سيّد رضى‌الدين ابن طاووس (متوفاى ٦٦٤) از كتاب حقائق التفسير نوشته ابوعبدالرحمان محمد بن الحسين سُلَمى (متوفاى ٤١٢) روايتى از امام‌جعفربن‌محمد صادق عليهما السلام آورده، كه فرموده است: «الم، رمز و اشاره‌اى است ميان خدا و حبيب او محمد صلى الله عليه و آله؛ خواسته تا كسى جز او برآن آگاه نگردد.

آن‌را به‌صورت حروف درآورده تا آن رموز را از چشم اغيار دور نگاه دارد و تنها بر دوست، روشن و ظاهر سازد».[٢] ابن بابويه، ابو جعفر صدوق، (متوفاى ٣٨١) گويد: «سبب ديگر در وجود حروف مقطعه در برخى سوره‌ها آن است كه شناخت آنها ويژه اهل عصمت و طهارت است تا به‌وسيله آنها دليلها اقامه كنند و معجزات به دست آنان ظاهر شود و اگر شناخت آن براى همه ميسّر بود، هرآينه بر خلاف حكمت و موجب فساد در تدبير شمرده مى‌شد».[٣] بيشتر اهل نظر بر همين راه رفته‌اند و حروف مقطعه را رمز و اشارتى مى‌دانند كه جز اولياى مقرب، كسى را بدان راه نيست. در ميان عرب نيز چنين شيوه‌اى وجود داشته كه با رمز و اشاره سخن مى‌گفتند.[٤]

[١] . واقعه، ٧٩.

[٢] . سعدالسعود؛ چاپ نجف، ص ٢١٧.

[٣] . كمال الدين؛ ج ٢، ص ٦٤٠.

[٤] . الف) التمهيد؛ ج ٥، ص ٣١٥- ٣١٠ ب) الميزان؛ ج ١٨، ص ٩.