رُوَيْداً يُسْفِرُ الظَّلَامُ كَأَنْ قَدْ وَرَدَتِ الْأَظْعَانُ. يُوشِكُ مَنْ أَسْرَعَ أَنْ يَلْحَقَ؛ اندکي مهلت ده و شتاب منما! تاريکي جهل (با مرگ انسان) برطرف مي‌شود (و حقيقت آشکار مي‌گردد). تو گويي هودج‌هاي مسافران (براي سفر از دنيا به آخرت) وارد شده و انتظار مي‌رود که هر کس شتاب کند به کاروان ملحق شود.

وَ اعْلَمْ أَنَّ مَنْ كَانَتْ مَطِيَّتُهُ اللَّيْلَ وَ النَّهَارَ فَإِنَّهُ يُسَارُ بِهِ وَ إِنْ كَانَ وَاقِفاً، وَ يَقْطَعُ الْمَسَافَةَ وَ إِنْ كَانَ مُقِيماً وَادِعاً؛ و بدان که هر که مَرکبِ سواري او شب و روز باشد (يعني زمان، او را با خود ببرد) پس به راستي او اگرچه متوقف باشد (يعني گمان ببرد که متوقف است) گذشت زمان او را با خود مي‌برد. و اگرچه در محلي اقامت داشته و سرگرم استراحت و آرامش باشد، باز هم مسافرت (از دنيا به آخرت) را مي‌پيمايد.

١٣- ضرورت واقع‌نگري در زندگي

وَ اعْلَمْ يَقِيناً أَنَّكَ لَنْ تَبْلُغَ أَمَلَكَ وَ لَنْ تَعْدُوَ أَجَلَكَ وَ أَنَّكَ فِي سَبِيلِ مَنْ كَانَ قَبْلَكَ فَخَفِّضْ فِي الطَّلَبِ، وَ أَجْمِلْ فِي الْمُكْتَسَبِ، فَإِنَّهُ رُبَّ طَلَبٍ قَدْ جَرَّ إِلَى حَرَبٍ. وَ لَيْسَ كُلُّ طَالِبٍ بِمَرْزُوقٍ وَ لَا كُلُّ مُجْمِلٍ بِمَحْرُومٍ. وَ أَكْرِمْ نَفْسَكَ عَنْ كُلِّ دَنِيَّةٍ وَ إِنْ سَاقَتْكَ إِلَى الرَّغَائِبِ فَإِنَّكَ لَنْ تَعْتَاضَ بِمَا تَبْذُلُ مِنْ نَفْسِكَ عِوَضاً وَ لَا تَكُنْ عَبْدَ غَيْرِكَ وَ قَدْ جَعَلَكَ اللهُ حُرّاً وَ مَا خَيْرُ خَيْرٍ لَا يُنَالُ إِلَّا بِشَرٍّ وَ يُسْرٍ لَا يُنَالُ إِلَّا بِعُسْرٍ؛ و به يقين، بدان که تو هرگز به آرزوي خود نمي‌رسي و از مدت عمرت که برايت مقدّر شده تجاوز نمي‌کني و اين که تو در راه کساني هستي که پيش از تو بوده‌اند. پس در دنياطلبي نرم باشد و حريص مباش، و در هزينه کردن