جايگاه زن در نظام سياسى اسلام - فياض، شيخ محمد اسحاق - الصفحة ٨٨ - تأثيرات استنباط فقهى و شرايط محيطى در حقوق زن

علم فقه، اشتباه و خطا مى‌كند. منشأ اين خطا يكى از عوامل زير است:

اول: توانايى فكرى ذاتى و شخصى فقيه؛ زيرا تفاوت فقها در اين توانايى، در تشخيص و تعيين قواعد و نظريات عمومى و ترتيب آنها در قالب دقيق و عميق و تطبيق درست آنها بر عناصر خاص آن، اثر زيادى دارد.

دوم: توانايى علمى قبلى فقيه؛ زيرا تفاوت فقها در اين توانايى نيز در ترتيب دقيق و عميق قواعد و تطبيق آنها، اثر بارزى دارد.

سوم: غفلت فقها از عناصر دخيل در تكوين يا تطبيق قواعد، نيز گاهى مى‌تواند منشأ اين اشتباه محسوب شود.

چهارم: تفاوت شرايط زندگى و محيطى كه فقها در آن به سر مى‌برند، نيز گاهى، و به ندرت، منشأ خطا است.

نتيجه اين كه، شرايط سياسى كشور و اوضاع عمومى اجتماعى، در فهم و استنباط احكام شرعى از قواعد عمومى اصولى، تأثيرى ندارد.