نظم مفيد (نظر اصلاحي کوتاه بر حوزههاي علمي ما) - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٦ - (١) وضع فعلى حوزه هاى علمى ما
معمولا درس هاى خارج كه گفته مى شود شروع آن از زمان دانشمند عاليقدر شريف العلماء در كربلا بوده است- منحصر به علم فقه واصول فقه است كه بسيار وسعت يافته اند.
و محصلين علوم دينى كه استعداد عالى و اراده جدى و تلاش پيگير دارند از همين درس هاى خارج و مطالعات زياد به شرطى كه از گزند حوادث قهرى و ناملائم روزگار محفوظ بمانند ملكه اجتهاد را پيدا مى كنند و مجتهد كسى است كه توان استنباط شرعى را از ادله معتبره آنها پيدا كند كه خود اين ملكه مانند ساير ملكات علوم گوناگون نظرى و صنايع داراى مراتب و درجات دانى و متوسط و عالى مى باشد.
از نظر طمانى محدوديتى براى پيمودن مراتب علمى و دست يافتن براجتهاد وجود ندارد بلكه اين موضوع مربوط به استعداد فكرى و حافظه و مبتلا نشدن به موانع و چگونگى اراده خود محصل است كه تا چه حد جديت وتلاش دارد.
و همچنين اتمام درس سطح نيز حد مشخص زمانى وجود ندارد چنانچه انصراف از درس و مشغول شدن به خدمات دينى در وطن يا محل نظر، قيودى نداشته و تابع اراده خود محصلين است. و جمعى هم روى دلايل متفاوت تا آخر عمردر حوزه ها باقى مى مانند و هيچگونه مشكلى هم پيدا نمى كنند، نه درباره شهريه و درس و نه درباره لزوم خدمت. و نه كسى به سراغ آنان مى رود هر كه بخواهد گوبيا وهر كه خواهد گو برو.