علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٣٧ - تبارشناسی، مفهومشناسی و ارزیابی احادیث وجوهیه
که با آنها مخالفت کرده و از آنها عدول کنند.[١]
امّا همچنان که خواهد آمد، در مورد این که کسی از خوارج از نظر خود برنگشت یا این که به سنّت احتجاج نکرد، نزد علما اختلاف وجود دارد.
١ ـ ٢. از ابن سعد از طریق عکرمه از ابن عباس نقل شده است، هنگامی که علی† او را به سوی خوارج فرستاد و به او گفت:
اذهب إلیهم فخاصمهم و ادعهم إلی الکتاب والسنة ولا تحاجهم بالقرآن فإنه ذو وجوه ولکن خاصمهم بالسنة؛
به سوی آنها برو، پس با آنها مخاصمه کن و آنها را به کتاب خداوند و سنّت بخوان و با آنها با قرآن مجادله نکن، پس همانا آن ذو وجوه است امّا با سنّت با آنها مخاصمه کن.[٢]
١ ـ ٣. از ابن سعد نقل شده که ابن عباس در ماجرای ارسالش به سوی خوارج به ایشان† گفت:
یا أمیر المؤمنین فأنا أعلم بکتاب الله منهم فی بیوتنا نزل؛
ای أمیر المؤمنان، پس من به کتاب خدا از آنها آگاهترم، قرآن در خانههای ما نازل شد.
و ایشان فرمود:
صدقت و لکن القرآن حمال ذو وجوه تقول ویقولون ولکن خاصمهم بالسنن فإنهم لن یجدوا عنها محیصاً؛[٣]
راست میگویی، امّا قرآن حمّال ذو وجوه است، میگویی و میگویند، امّا با سنتها با آنها مخاصمه کن، پس همانا گریزی از آن نخواهند یافت.
همچنین سیوطی (ظاهراً دنباله قول ابن سعد است) میگوید که ابن عباس به سوی آنان رفته و با سنت با آنان مخاصمه کرد و آنها را از حجّت تهی ساخت.[٤] هر چند نگفته است که نتیجه این مجادله چه شد، امّا به هر حال، این نظر کاملاً خلاف نظر ابن أبی الحدید است که ذکر شد.
١ ـ ٤. برخی به نقل از ابن سعد، دو قول بالا با هم جمع کرده و گفتهاند که علی† به ابن عباس فرمود:
[١]. سورۀ مائده، آیۀ ٩٥.
[٢]. شرح نهج البلاغةابن أبی الحدید، ج ١٨، ص ٧٢.
[٣]. الدر المنثور، ج ١، ص ١٥؛ الإتقان فی علوم القرآن، ج١، ص٤١٠.
[٤]. الدر المنثور، ج ١، ص ١٥ ، همو، الإتقان فی علوم القرآن، ج ١، ص ٤١٠ ( با حذف «ادعهم إلی الکتاب و السنة»)؛ میزان الحکمة، ج ٣، ص ٢٥٣٥.