آزادی معنوی ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٣٩ - رکن دوم تصمیم به عدم بازگشت
خودت را غرق در حسرت ببینی، غرق در ندامت و پشیمانی ببینی. چشمت را بر روی گناهانت باز کن، یک محاسبة الاعمالی برای خودت درست کن، از خودت حساب بکش، ببین روزی چند گناه کبیره مرتکب میشوی. شیخ بهایی میگوید:
جدّ تو آدم بهشتش جای بود | قدسیان کردند بهر او سجود | |
یک گنه ناکرده گفتندش تمام | مُذنبی مذنب، برو بیرون خرام | |
تو طمع داری که با چندین گناه | داخل جنّت شویای روسیاه؟ | |
رکن دوم:تصمیم به عدم بازگشت
شرط (رکن) دوم توبه چیست؟ فرمود:الْعَزْمُ عَلی تَرْک الْعَوْدِ یک تصمیم مردانه، یک تصمیم جدی که دیگر من این عمل ناشایست را تکرار نمیکنم. البته شما را با این شعری که خواندم مأیوس نکرده باشم. نگویید پس کار تمام است؛ نه، لا تَقْنَطوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ [١] از رحمت الهی مأیوس نباشید. از هرچه گناه دارید برگردید، خدا میپذیرد. همه شرایط را ذکر کردهاند، ولی حد و اندازه برای گناه ذکر نکردهاند.
نگفتهاند اگر گناهت به این حد رسید توبهات قبول میشود و از آن بالاتر که شد نه، بلکه گفتهاند توبه کن قبول میشود اما به شرط اینکه واقعاً توبه کنی. اگر آتش درونی در تو پیدا بشود، انقلاب مقدس در روح تو پیدا بشود و تصمیم بر عدم عود بگیری، توبه تو قبول است اما به شرط اینکه تصمیم تو واقعاً تصمیم باشد، نه اینکه بیایی اینجا پچ پچی هم با خودت بکنی و بگویی عجب وضع بدی داریم و بیرون که رفتی فراموش کنی. این به درد نمیخورد و بدتر است. امام فرمود: کسانی که استغفار میکنند و باز گناه را تکرار میکنند، استغفارشان از استغفار نکردن بدتر است چون این مسخره کردن توبه است، استهزاء خداست، استهزاء توبه است.
ایندو رکن توبه است: اول ندامت، حسرت، اشتعال درونی، ناراحتی از گذشته، پشیمانی کامل از گناه؛ و دوم تصمیم قاطع و جدی برای تکرار نکردن گناه. اما توبه دو شرط هم دارد:
[١] زمر/ ٥٣.