آزادی معنوی ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠٣ - تأثیر کلمه اللَّه اکبر
نظرشان کوچک است.
اینجا یک توضیحی برایتان عرض بکنم: کوچکی و بزرگی یک امر نسبی است.
مثلًا شما که در فضای این حسینیه [١] قرار گرفتهاید، اگر قبل از آنکه به اینجا بیایید در یک تالار کوچکتر از اینجا مثلًا ثلث اینجا میبودید، این تالار به نظرتان خیلی بزرگ میآمد. ولی اگر برعکس، اول شما در تالاری باشید که سه برابر اینجا باشد، از آنجا که به اینجا میآیید، این تالار به نظرتان خیلی کوچک میآید. همیشه انسان وقتی موجودی را در کنار موجود دیگر میبیند، اگر آن موجود دیگر بزرگتر از آن باشد، آن را کوچک میبیند و اگر کوچکتر از آن باشد، آن را بزرگ میبیند. لهذا افرادی که با عظمت پروردگارشان آشنا هستند و عظمت پروردگار را حس میکنند، اصلًا هر چیز دیگری در نظرشان حقیر و کوچک است، نمیتواند بزرگ باشد. سعدی در بوستان خیلی عالی میگوید:
برِ عارفان جز خدا هیچ نیست | ره عقل جز پیچ در پیچ نیست | |
میگوید عارفان غیر از خدا برای هیچ چیز شیئیت قائل نیستند و میگویند اصلًا وجود ندارد. یکی از معانی «وحدت وجود» همین است که عارف وقتی خدا را به عظمت میشناسد، دیگر اصلًا نمیتواند بگوید غیر از او موجود دیگری هست؛ میگوید اگر وجود، «او» است غیر «او» هرچه هست عدم است. سعدی هم وحدت وجود را به همین معنی میگوید. بعد میگوید:
توان گفتن این با حقایق شناس | ولی خرده گیرند اهل قیاس | |
حقیقت شناسان میفهمند که من چه میگویم اما افرادی که به قول او اهل قیاسند عیب میگیرند که وحدت وجود یعنی چه؟!
که پس آسمان و زمین چیستند | بنی آدم و دیو و دد کیستند | |
اگر غیر خدا چیزی نیست، پس زمین چیست؟ آسمان چیست؟ بنی آدم چیست؟
دیو و دد چیست؟
پسندیده پرسیدیای هوشمند | جوابت بگویم درایت پسند | |
که خورشید و دریا و کوه و فلک | پری و آدمیزاد و دیو و مَلَک | |
همه هرچه هستند از آن کمترند | که با هستیاش نام هستی برند | |
[١] [حسینیه ارشاد]