آزادی معنوی ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠٤ - تأثیر کلمه اللَّه اکبر
میگوید: من نمیگویم آسمان و زمین و انسان و فرشته وجود ندارد که وقتی میگویم خدا هست و غیر خدا نیست، تو بگویی من منکر اشیاء دیگر شدهام؛ نه، وقتی او را به عظمت شناختم، غیر او هرچه را میبینم کوچکتر از این میبینم که بگویم هست.
که جایی که دریاست من چیستم | گر او هست حقّا که من نیستم | |
وقتی شما میگویید اللَّه اکبر، اگر از عمق روح و دل بگویید، عظمت الهی در نظرتان تجسم پیدا میکند. وقتی که عظمت الهی در دل شما پیدا شد، محال است کسی به نظرتان بزرگ بیاید، محال است از کسی بترسید، در مقابل کسی خضوع و خشوع کنید. این است که بندگی خدا آزادیآور است. اگر انسان خدا را به عظمت بشناسد، بنده او میشود و لازمه بندگی خدا آزادی از غیر خداست. گفت:
نشوی بنده تا نگردی حر | نتوان کرد ظرف پر را پر | |
چند گویی که بندگی چه بود | بندگی جز شکندگی نبود | |
بندگی خدا همیشه مساوی است با آزادشدن از غیر خدا؛ چون ادراک عظمت الهی همیشه ملازم است با ادراک حقارت غیر خدا، و وقتی انسان غیر خدا را هرچه بود حقیر و کوچک دید، محال است حقیر را از آن جهت که حقیر است بندگی کند.حقیر را انسان به غلط عظیم میبیند که بندگی میکند.
اذکار دیگر نماز مثل سُبْحانَ اللَّه، الْحَمْدُ للَّهِ، سُبْحانَ رَبِّی الْعَظیمِ وَ بِحَمْدِهِ، سُبْحانَ رَبِّی الْاعْلی وَ بِحَمْدِه و «شهادت» ها هر کدام رمزی دارند.
شخصی از حضرت علی علیه السلام سؤال کرد: چرا ما در هر رکعت نماز دو بار سجده میکنیم؟ همینطور که یک بار رکوع میکنیم یک بار هم سجده کنیم. چه خصوصیتی در خاک است؟ (البته میدانید که سجده یک خضوع بالاتر و خشوع بیشتری از رکوع است؛ چون سجده این است که انسان آن عزیزترین عضوش را- عزیزترین عضو انسان سر است، آنجا که مغز انسان قرار گرفته است و در سر هم عزیزترین نقطه پیشانی است- به علامت عبودیت روی پست ترین چیز یعنی خاک میگذارد، جبین بر خاک میساید، اینطور در مقابل پروردگار اظهار کوچکی میکند.).
امیرالمؤمنین این آیه را خواند:مِنْها خَلَقْناکمْ وَ فیها نُعیدُکمْ وَ مِنْها نُخْرِجُکمْ تارَةً