نمیکنیم و نماز میخوانیم! توبه نمیکنیم و به حج میرویم! توبه نمیکنیم و قرآن میخوانیم! توبه نمیکنیم و ذکر میگوییم! توبه نمیکنیم و در مجالس ذکر شرکت میکنیم! به خدا قسم اگر شما یک توبه بکنید تا پاک بشوید و بعد یک شبانه روز با حالت توبه و پاکی نماز بخوانید، همان یک شبانه روز به اندازه ده سال شما را جلو میبرد و به مقام قرب پروردگار میرساند. سوراخ دعا را گم کردهایم، راهش را بلد نیستیم.

شخصی آمد خدمت امیرالمؤمنین علی علیه السلام استغفار کرد. او هم مثل ما خیال میکرد توبه کردن، گفتن اسْتَغْفِرُاللَّهَ رَبّی وَ اتوبُ الَیه است و اگر غیناش را هم خیلی غلیظ بگوییم دیگر توبه ما خیلی بهتر است! علی علیه السلام فهمید این بدبخت چقدر گمراه است. کم اتفاق میافتد که او اینجور حدّت به خرج بدهد و با لحن تندی سخن بگوید ولی اینجا با لحن تندی سخن گفت، فرمود:ثَکلَتْک امُّک، اتَدْری مَا الْاسْتِغْفارُ؟ الْاسْتِغْفارُ دَرَجَةُ الْعِلّیینَ ای خدا مرگت بدهد، ای مادرت به عزایت بنشیند! آیا تو میدانی استغفار چیست؟ استغفار درجه مردمان بلندمرتبه است. استغفار، حالت توبه و یک حالت مقدس است، یک جوّ مقدس و پاک است. شما حالت توبه را پیدا بکنید، واقعاً توبه بکنید، بعد خودتان را در یک جوّ و فضای مقدس میبینید، احساس میکنید که لطف و عنایت الهی بر روح شما سایه افکنده است، احساس میکنید گروهی از فرشتگان دور شما را گرفتهاند، پاک میشوید، چون در حالت توبه انسان خودبینی را از دست میدهد، خود را ملامت میکند و گناهان خویش را در نظر میگیرد.

در اسلام گفتهاند اگر میخواهی توبه کنی لازم نیست بروی پیش کشیش، پیش آخوند و گناه را به او بگویی؛ گناه را به خدای خودت بگو، چرا گناه را نزد یک بشر اقرار و اعتراف میکنی؟ نزد خدای غفّارالذّنوب خودت اقرار کن.قُلْ یا عِبادِی الَّذینَ اسْرَفوا عَلی انْفُسِهِمْ لاتَقْنَطوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ انَّ اللَّهَ یغْفِرُالذُّنوبَ جَمیعاً [١]. این ندای خداست: ای بندگان اسرافکار من، ای بندگان گنهکار من، ای بندگان معصیتکار من، ای بندگان من که بر خودتان ظلم کردهاید! از رحمت من ناامید مباشید، بیایید به سوی من، من میپذیرم، قبول میکنم، در جوّ و فضای توبه وارد بشوید.

[١] زمر/ ٥٣.