ج- مجادله و مغالطه هنگامى كه فرستادگان خدا با لسان حكمت و استدلال برهانى سخن مى‌گفتند يا با شيوه «جدال احسن» به بحث و گفتگو مى‌پرداختند يا مردم را موعظه و نصيحت مى‌كردند و نسبت به پيامدهاى كفر و شرك و طغيان، هشدار مى‌دادند و نتايج سودمند و خوش فرجام خداپرستى را بازگو مى‌نمودند و مژده سعادت دنيا و آخرت به مؤمنان و صالحان مى‌دادند و در چنين موقعى سردمداران كفر مردم را از گوش دادن به سخنان ايشان منع مى‌كردند و سپس با منطقى ضعيف و ابلهانه به ايشان پاسخ مى‌دادند و مى‌كوشيدند توده هاى مردم را با سخنان آراسته بفريبند٢ و از پيروى انبياء (عليهم السلام) باز دارند و غالباً به روش و منش پيشينيان و نياكان، استناد مى‌كردند٣ و مال و ثروت و پيشرفتهاى مادى خودشان را به رخ آنان مى‌كشيدند و ضعف و عقب ماندگيهاى مادى پيروان انبياء را دليل نادرستى، عقايد و رفتارشان قلمداد مى‌كردند٤. و بهانه هايى را دستاويز خودشان قرار مى‌دادند از اين قبيل كه چرا خدا رسولان و سفيران خود را از ميان فرشتگان، انتخاب نكرده است؟ يا چرا فرشته‌اى را به همراه آنان نفرستاده است؟ يا چرا ايشان را از مزاياى مالى و اقتصادى چشمگيرى بهره‌مند نساخته است؟٥ و گهگاه لجاجت را بدان جا مى‌رساندند كه مى‌گفتند: ما در صورتى ايمان مى‌آوريم كه به خودمان وحى شود يا خدا را ببينيم و سخنانش را بىواسطه بشنويم!٦

د- تهديد و تطميع شيوه ديگرى كه در قرآن كريم از بسيارى از امتها نقل شده اين است كه پيامبران خدا و پيروانشان را تهديد به انواع شكنجه و اخراج از شهر و وطن و سنگسار

[١] ر. ك: سوره انعام: آيه ٢٥، سوره انفال: آيه ٢٤، سوره مؤمنون: آيه ٨٣، سوره فرقان: آيه ٥، سوره نمل: آيه ٦٨، سوره احقاف: آيه ١٧، سوره قلم: آيه ١٥، سوره مُطفّفين: آيه ١٣. [٢] ر. ك: سوره نوح: آيه ٧، سوره فصلت: آيه ٢٦، سوره انعام: آيه ١١٢، ١٢١، سوره غافر: آيه ٥، ٣٥، سوره اعراف: آيه ٧٠، ٧١، سوره كهف: آيه ٥٦. [٣] ر. ك: سوره بقره: آيه ١٧٠، سوره مائده: آيه ١٠٤، سوره اعراف: آيه ٢٨، سوره انبياء: آيه ٥٣، سوره يونس: آيه ٧٨، سوره لقمان: آيه ٢١. [٤] ر. ك: سوره يونس: آيه ٨٨، سوره سباء: آيه ٣٥، سوره قلم: آيه ١٤، سوره مريم: آيه ٧٧، سوره مدثّر: آيه ١٢، سوره مزمل: آيه ١١، سوره احقاف: آيه ١١. [٥] ر. ك: سوره انعام: آيات ٧-٩، سوره اسراء: آيات ٩٠-٩٥، سوره فرقان: آيات ٤-٨. [٦] ر. ك: سوره بقره: آيه ١١٨، سوره انعام: آيه ١٢٤، سوره نساء: آيه ١٥٣.