لقاي الهي - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣١ - انگاره حرکت اختياري انسان در آيه شريفه

جوهريه رو به جلو و رو به کمال بوده و برگشت‌ناپذيرند و نمي‌توان در جهت آن‌ها تغييري ايجاد کرد؛ اما انسان مي‌تواند از حرکت اختياري خود باز ايستد و يا بدان شتاب بخشد و نيز مي‌تواند جهت حرکت خود را تغيير دهد و از مقصدي که در آغاز برگزيده دور شود و حتي عقب‌گرد داشته باشد. گاهي انسان در حرکت اختياري خويش دچار غفلت و اشتباه مي‌شود و از مسير خويش منحرف مي‌گردد و هرچه به پيش مي‌رود از مقصد خويش فاصله مي‌گيرد و تصور مي‌کند که به سوي مقصد خويش در حرکت است:

«الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَيَه الدُّنْيَا وَهُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعًا؛[١] [آنان] کساني‌اند که کوشش‌شان در زندگي دنيا به هدر رفته و خود مي‌پندارند که کار خوب انجام مي‌دهند».

حرکت اختياري مربوط به روح انسان است. البته همه حرکت‌هاي اختياري انسان به کمک بدن انجام مي‌پذيرد و بدن ابزار روح براي انجام آن حرکت‌هاست. حتي فرايند فکر کردن به وسيله سلول‌هاي مغز انجام مي‌پذيرد و ما سراغ نداريم کاري و حرکت اختياري که از سوي روح انجام بگيرد و هيچ عامل مادي در تحقق آن نقش نداشته باشد. بنابراين آن حرکت‌ها از آن روح هستند و جهت آن‌ها را روح تعيين مي‌کند؛ يعني يک عامل ادراکي که داراي فهم و درک است تصميم به حركت مي‌گيرد و مقصد و جهت حرکت را نيز خودش تعيين مي‌کند؛ براي نمونه، هنگامي كه انسان در خيابان حرکت مي‌کند و به چهارراهي مي‌رسد، مي‌تواند