حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٤١ - دیدگاه علامه مجلسی در استفاده از اخبار و منابع

مَنْسُوجَةٌ نَسْجاً دَقِیقاً مُعْجَماً»[١٠٦] می‌گوید:

قوله(ع) معجماً، لعل المراد شدة ارتباطها. قال الفیروزآبادی: باب معجم، كمكرم مقفل انتهی و یحتمل أن یكون كنایة عن خفائها كقوله(صل)صلاة النهار عجماء[١٠٧].

٣) علامه مجلسی در شرح لغات و توضیح واژه‌های ناآشنای احادیث، علاوه بر منابع لغوی، از شرح‌های حدیث نیز استفاده كرده است. به عنوان نمونه، در شرح حدیث نبوی(صل) كه فرموده‌اند: «إِنَّ أَفْضَلَ مَا تَدَاوَیتُمْ بِهِ الْحُقْنَةُ وَ هِی تُعَظِّمُ الْبَطْنَ وَ تُنَقِّی دَاءَ الْجَوْفِ وَ تُقَوِّی الْبَدَنَ اسْتَسْعِطُوا بِالْبَنَفْسَجِ وَ عَلَیكُمْ بِالْحِجَامَةِ» قول ابن‌حجر را از فتح الباری نقل نموده:

قال ابن حجر السعوط هو أن یستلقی علی ظهره و یجعل بین كتفیه ما یرفعهما لینحدر رأسه و یقطر فی أنفه ماء أو دهن فیه دواء مفرد أو مركب لیتمكن بذلک من الوصول إلی دماغه لاستخراج ما فیه من الداء بالعطاس[١٠٨].

علامه مجلسی در توضیح معنای كلمه‌ها و تركیب‌ها، بیشتر از كتاب‌های النهایة ابن اثیر و الصحاح جوهری استفاده كرده است. برخی از منابعی كه وی در شرح لغت‌ها، تركیب‌ها، غریب الحدیث و بیان نکات ادبی بهره برده عبارتند از:

١. العین، الخلیل بن احمد الفراهیدی (م ١٧٥ق)؛

٢. تهذیب اللغة، محمد بن احمد الازهری (م ٣٧٠ق)؛

٣. الصحاح، اسماعیل بن حماد الجوهری (م ٣٩٣ق)؛

٤. معجم مقاییس اللغة/ المقاییس، احمد بن فارس (م ٣٩٥ق)؛

٥. الغریبین، احمد بن محمد الهروی (م ٤٠١ق)؛

٦. مفردات الفاظ القرآن، الراغب الاصفهانی (م ٤٢٥ق)؛

٧. مجمع الامثال، احمد بن محمد المیدانی (م ٥١٨ق)؛

٨. الفائق فی غریب الحدیث، الزمخشری (م ٥٣٨ق)؛

٩. مستقصی الامثال، الزمخشری (م ٥٣٨ق)؛

١٠. شمس العلوم، نشوان بن سعید الحمیری (م ٥٧٣ق)؛


[١٠٦]. همان، ج ٣، ص ١٣١.

[١٠٧]. همان، ج ٣، ص ١٣٣.

[١٠٨]. همان، ج ٥٩، ص ١١٥.