شخصیتی مانند بخاری که روایت را در چهار باب از کتاب خود مطرح کرده[١٣٠]، به خاطر آن است که از این روایت برداشت‌های مختلفی کرده‌اند؛ به دلیل وجود آیۀ جدل و این‌که حضرت رسول (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) از این آیه استفاده کرده و به نوعی فرمودند که گفتار حضرت علی (علیه‌السلام) جدل است، آن را در تفسیر سورۀ «کهف» و باب جدل قرار داده‌اند. با توجه به این‌که پیامبر برای بیدار کردن آن‌ها برای نماز شب آمده بودند، روایت را در بابی قرار داده‌اند که آیا می‌توان کسی را برای نماز شب بیدار کرد یا نه، و چون از پاسخ حضرت علی (علیه‌السلام) برداشت جبر می‌شود، آن را در باب قضا و قدر و مسائل جبر مطرح کرده‌اند.

مصادر و اسناد

١. مصادر شیعه

در کتب شیعی، نخستین کسی که این روایت را نقل کرده، ابن‌شهر‌آشوب در کتاب مناقب[١٣١] است، سپس در تفسیر البرهان[١٣٢] و بحارالأنوار[١٣٣] نیز وارد شده است؛ یعنی این روایت در هیچ‌کدام از کتب متقدم و مشهور شیعی وجود ندارد.

سند روایت در کتب شیعه، مانند مناقب ابن‌شهرآشوب و بحارالأنوار عبارت است از: «أَبُوبَكْرٍ الشِّیرَازِیُّ فِی كِتَابِهِ عَنْ مَالِكٍ عَنْ أَنَسٍ عَنِ ابن ‌شَهاب وَ أَبُویُوسُفَ یَعْقُوبُ بْنُ سُفْیَانَ فِی تَفْسِیرِهِ وَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ وَ أَبُویَعْلَى فِی مُسْنَدَیْهِمَا قَالَ ابن‌ شَهاب أَخْبَرَنِی عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ أَنَّ أَبَاهُ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ أَخْبَرَهُ أَنَّ عَلِیَّ بْنَ أَبِی طَالِبٍ أَخْبَرَهُ‌.»

در تفسیر البرهان هم همین سند آمده است، اما به جای «عن مالک عن أنس» آمده است: «عن مالک بن أنس».

باید در نظر داشت که در کتب شیعی، سند خاصی برای روایت ذکر نشده و تنها نام نویسندگان کتبی که روایت در آن‌جا وجود دارد بیان شده، و این نویسندگان همگی از اهل‌سنت هستند و نیز نام راوی مباشر از امام ـ که ابن‌شهاب زهری است ـ روشن است؛ لذا برای بررسی سند روایت باید به کتب اهل‌سنت مراجعه کنیم.

٢. مصادر اهل‌سنت

روایت در کتب اهل‌سنت به طرق متعددی ذکر شده که این اسناد نشان‌دهندۀ آن است که راویان از ابن‌شهاب زهری چندین نفر هستند. مهم‌ترین این طرق

[١٣٠]. همان، باب ٥، تحریص النبی على صلاة اللیل، رقم ١١٢٧؛ باب ١، رقم ٤٧٢٤؛ باب ١٧، رقم ٧٣٤٧؛ كتاب التوحید، باب ٣١، رقم ٧٤٦٥.

[١٣١]. مناقب ابن‌شهرآشوب، ج‌٢، ص‌٤٥.

[١٣٢]. البرهان، ج‌٣، ص‌٦٤٤.

[١٣٣]. بحارالأنوار، ج‌٤٠، ص‌١٦٠.