حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٢١ - روش شناسی آیت الله بروجردی در کشف سندهای مرسل با تأکید بر کتاب «الموسوعة الرجالیة»

«سعد عن احمد بن محمد» باشد که در سایر سندها نیز این ترکیب آمده است.[١٠٥]

احمد بن محمد بن عیسی از مشایخ سعد بن عبدالله اشعری به شمار می‌آید و کلینی هم با واسطۀ مشایخ خود از او روایت کرده است؛ از این رو، در سند مذکور دو احتمال وجود دارد؛ یکی «عن احمد بن محمد» و دیگری «و عبدالله بن جعفر». اما تعبیر «جمعیاً» در سند قرینۀ تصحیف در نام «احمد بن محمد» به‌ جای «عبدالله بن جعفر» است.

آیت‌الله بروجردی با استناد به این دلیل، موارد متعددی[١٠٦] را بررسی و ارسال موجود در آن‌ها را کشف کرده است.

د) هم‌نامی برخی راویان

بسیاری از راویان سند روایات، نام‌های مشترکی دارند که در سند روایات کتب اربعه و دیگر منابع حدیثی به چشم می‌خورد. اشتراک نام یک راوی موثق با راوی غیرموثق می‌تواند موجب سقوط اعتبار یک سند شود؛ لذا شناسایی، تعیین مصداق و جداسازی عنوان مشترک از یکدیگر، کاری ضروری و دشوار است که نیازمند اطلاعات گستردۀ رجالی خواهد بود؛ هرچند از قرن یازدهم تاکنون تلاش‌هایی از سوی رجالیان صورت پذیرفته و راه‌حل‌هایی چون انصراف، طبقات رجالی، راوی و مروی‌عنه مورد شناسایی قرار گرفته‌اند.[١٠٧] آیت‌الله بروجردی اشتراک برخی راویان با راویان هم‌نامی که در طبقات دیگر قرار دارند را عامل اشتباه و موهم ارسال در سند می‌داند و در الموسوعة الرجالیة به شناسایی این اسناد مرسل پرداخته است. در ادامه به چند نمونه اشاره می‌شود.

در سندی از کتاب الکافی چنین آمده است:

عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیه‌السلام) یَقُولُ‌ مُدْمِنُ‌ الْخَمْرِ یَلْقَى اللَّهَ و... .[١٠٨]

طبق نظر آیت‌الله بروجردی اگر مراد از عمرو بن عثمان در سند، عمرو بن عثمان الازدی باشد، وی از راویان طبقۀ ششم است و روایت او از امام صادق (علیه‌السلام) مرسل است. و چنان‌که مراد عمرو بن عثمان الجهنمی باشد، او از راویان طبقۀ پنجم به شمار آمده و می‌تواند از امام صادق (علیه‌السلام) روایت کند.[١٠٩]


[١٠٥]. ر.ک: الموسوعة الرجالیه، ج١، ص١٨٣؛ اسانید کتاب الکافی، ج٨، ص‌١٥١ـ١٥٠.

[١٠٦]. الموسوعة الرجالیة، ج١، ص١٨؛ اسانید کتاب الکافی، ج٨، ص٩ و... .

[١٠٧]. شایان ذکر است، تلاش‌هایی در تمییز مشترکات در محدوۀ کتب اربعه از محقق اردبیلی در جامع الرواة، آیت‌الله بروجردی در الموسوعة الرجالیه و آیت‌الله خوئی در معجم رجال الحدیث صورت گرفته، اما دربارۀ دیگر کتب روایی، از جمله وسائل الشیعه کاری انجام نگرفته است.

[١٠٨]. الکافی، ج٦، ص٤٠٤، ح٤.

[١٠٩]. الموسوعة الرجالیة، ج١، ص٢٠٣.