حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٠ - روش شناسی آیت الله بروجردی در کشف سندهای مرسل با تأکید بر کتاب «الموسوعة الرجالیة»
روایت وجود دارد و در دیگر اسانید کتب اربعه گزارش نشده است.
نمونۀ دوم: در سند یکی از روایات الکافی آمده است:
عَلِیُ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ قَالَ حَدَّثَنِی سَعْدُ بْنُ أَبِی عُرْوَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنِ الْحَسَنِ الْبَصْرِیِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) تَزَوَّجَ امْرَأَة و... .[٢٤]
آیتالله بروجردی بر این باور است که روایت حسن بصری از رسول خدا (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) مرسل است[٢٥]، زیرا وی دَه سال پس از رحلت آن حضرت و در زمان خلیفۀ دوم به دنیا آمده و در سال ١١٠ فوت کرده است.[٢٦] با توجه به تاریخ ولادت و وفات حسن بصری و تعیین طبقۀ او، روایت مستقیم و بدون واسطۀ حسن بصری از پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) مرسل خواهد بود.
نمونۀ سوم: در روایتی دیگر از کتاب الکافی چنین آمده:
أَحْمَدُ بْنُ مِهْرَانَ رَحِمَهُ اللَّهُ عَنْ عَبْدِ الْعَظِیمِ عَنْ بَكَّارٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (علیهالسلام) قَالَ: هَكَذَا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآیَةُ و... .[٢٧]
آیتالله بروجردی با تعیین طبقۀ عبدالعظیم حسنی، گزارش وی از جابر با یک واسطه را، ناسازگار دانسته و به ارسال سند حکم کرده است.[٢٨] در برخی نگاشتهها، ولادت عبدالعظیم ١٧٣ قمری یا ٢٠٠ قمری تعیین شده است.[٢٩] ظاهراً ایشان در سال ٢٥٠ قمری به ری مهاجرت کرده[٣٠] و در همان سال[٣١] یا سال ٢٥٢ قمری[٣٢] فوت کرده است. آیتالله بروجردی او را از راویان طبقۀ هفتم دانسته و معتقد است، وفات ایشان در حدود سال ٢٤٥ قمری واقع شده است.[٣٣] بدین ترتیب، عبدالعظیم از اصحاب امام جواد و هادی (علیهماالسلام) شمرده شده[٣٤] و امام رضا (علیهالسلام) را درک نکرده[٣٥] و در
[٢٤]. الکافی، ج٥، ص٤٢١، ح٣.
[٢٥]. الموسوعة الرجالیة، ج١، ص٢٣٣؛ اسانید کتاب الکافی، ج٨، ص٩٠.
[٢٦]. المعارف لابنقتیبه، ص٤٤١. از برخی گزارشها استفاده میشود که وی در زمان آن حضرت به دنیا آمد؛ الطبقات الکبری، ج٩، ص١٧٧ـ١٧٨؛ تذکرة الاولیاء، ج١، ص٣٠.
[٢٧]. الکافی، ج١، ص٤٢٤، ح٦٠.
[٢٨]. الموسوعة الرجالیة، ج١، ص١٥٣؛ ج٤ ص٢٠٥؛ اسانید کتاب الکافی، ج٨ ص٢٠٦؛ تجرید اسانید الکافی، ص١٢٤، ش١.
[٢٩]. امامزادگان معتبر، ص١٣؛ زندگی حضرت عبدالعظیم، ص١٠٣؛ مستدرکات علم الرجال، ج٤، ص٤٥١، ش٧٣٢٧.
[٣٠]. مستدرکات علم رجال، ج٤، ص٤٥١، ش٧٣٢٧.
[٣١]. جنة النعیم، ص٤٤٤.
[٣٢]. الذریعه، ذیل عنوان «خطب امیرالمؤمنین».
[٣٣]. الموسوعة الرجالیة، ج٤ ص٢٠٥.
[٣٤]. نقد الرجال، ج٣، ص٧٠، ش٢٩٤٤؛ مجمع الرجال، ج٤، ص٩٧؛ منهج المقال، ص١٩٧؛ منتهی المقال، ج٤، ص١٤١، ش١٦٤٣؛ جامع الرواة، ج١، ص١٧٧.
[٣٥]. معجم رجال الحدیث، ج١٠، ص٤٧، ش٦٥٨٠؛ قاموس الرجال، ج٦، ص١٩٣، ش٤١٣٦؛ الجامع فی الرجال، ج٢، ص٤٩٢ و ١٤٠ (المخطوط).