ارتباط با ارواح - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٦ - انگيزههاى تاريخى

«درون‌گرائى» و «پناه بردن به تخيّلات» و پيدا كردن گمشده خود در عالم خيال، آنچنان كه در بسيارى از شعرا ديده مى‌شود، آنها هنگامى كه محبوب گريزپاى خود را در اين جهان نمى‌يافتند، با «نقش رخ او» كه در عالم خيال، در وسط «جام» مى‌افتاد، دلخوش بوده‌اند! عدّه‌اى هم «بازگشت به زندگى جديد در اين جهان» را وسيله‌اى براى تسكين افكار پريشان خود قرار مى‌دادند.

اين افراد «شكست‌خورده»، براى جبران شكستها و ناكاميهاى خود چنين مى‌پنداشتند كه بار ديگر روح آنها در كالبد ديگرى در اين جهان قدم مى‌گذارد، و به آرزوى دل در آن زندگى جديد خواهند رسيد. مثلًا اگر در عشق به دخترى شكست خورده‌اند، چنين تصوّر مى‌كردند كه آن‌ها در زندگى جديد در كنار او به سر خواهند برد- سهل است- ممكن است به صورت خواهر و برادر! به زندگى جديد قدم بگذارند و در يك خانواده، متولّد شوند و هميشه با هم باشند!

يكى ديگر از عوامل روانى اين عقيده، اين بوده است كه اعمال خشونت‌آميز خود را در انتقامجوئيها توجيه كنند.

مثلًا، اعراب زمان جاهليّت كه در موضوع ارضاى حسّ‌