«الثُّباتُ وَ الصَّبْرُ وَ الْجِدُّ فيما يُريدُهُ الْانْسانُ» «١» پابرجايى، خويشتندارى و جدّى بودن در آنچه آدمى آن را اراده كرده است.
در مقابل عزم، «فتور»، است كه به معناى ركود، ضعف و سستى مى‌باشد. از مطالعه متون اسلامى، مى‌توان چنين نتيجه گرفت كه قاطعيت، صفتى بين نرمى و درشتى، يا مدارا و سختى است و كسى را كه تنها به صفت مهربانى، مدارا و سازش اراسته است، نمى‌توان قاطع ناميد، همان گونه كه فرد خود محور و لجوجى را كه هموراه بر رأى خود پافشارى مى‌كند و انعطاف نمى‌پذيرد نيز نمى‌توان قاطع شمرد. به همين دليل قرآن كريم، بعد از فرمان مشورت با ديگران و بررسى همه جوانب امور، به پيامبر اكرم (ص)، دستور پايبندى به تصميم داده، مى‌فرمايد:
«وَ شاوِرْهُمْ فِى الْامْرِ وَاذا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ» «٢» در كارها با آنان مشورت كن و هنگامى كه تصميم گرفتى، (قاطع باش و) بر خدا توكّل كن! همان اندازه كه در وقت مشورت بايد نرمش و انعطاف نشان داد، در تصميم‌گيرى نهايى و اجراى آن نيز بايد قاطع بود وهر گونه تردى و دودلى را كنار زد و اقدام كرد و اين همان معناى دقيق عزم و قاطعيت است.
امام على (ع) در نامه‌اى به يكى از كارگزاران خود آميختن شدّت و نرمى را با يكديگر چنين تبيين كرده است:
«واخطط الشدة بضغث من اللين، وارفق ما كان الرفق ارفق و اعتزم بالشدة حين لا يغنى عنك الا الشدة» «٣» درشتى را با اندكى نرمى بياميز و آنجا كه مهربانى بايد راه مهربانى پوى و در جاى كه جز درشتى به كار نيايد، درشتى پيش گير.