همين اساس بايد گفت پيشوايان معصوم دورانديشى و تدبير را در عاليترين درجه آن دارا بودند كه به گوشه‌اى زا آن درچهار محور فرهنگى، سياسى، اقتصادى و نظامى اشاره مى‌كنيم.
الف- فرهنگى‌ نظر به اينكه اسلام، دينى جاويد و جهانى است، پيشوايان معصوم، كوشش مى‌كردند كه اساس و بنيان فرهنگى جامعه را به طور محكم و اصولى پى ريزى كنند، ساختار آن، شكلى اصولى و الهى داشته باشد.
به همين دليل، هر چه در كوتاه مدت يا دراز مدّت، مورد نياز مسلمانان بوده، بيان كرده‌اند و تأكيد داشته‌اند كه مخاطبان، مطالب را به آيندگان وغائبان، انتقال دهند، چه بسا آيندگان بهتر از گذشتگان آن را در يابند، مفضل بن عمر مى‌گويد:
حضرت صادق (ع) به من فرمود: آنچه فراگرفته‌اى بنويس و در ميان برادرانت گسترش ده و هنگام مردن، كتاب هايت را به فرزندانت منتقل كن، زيرا زمانى خواهد رسيد كه مردم، جز به كتاب‌هاى خويش انس نگيرند. «١» و در سخنى ن اخلاق فرماندهى و مديريت ١٢٧ ضرورت ستم ستيزى ص : ١٢٦ غز و دورانديشانه فرمود:
«احْتَفِظوُا بَكُتُبِكُمْ فَانَّكُمْ سَوْفَ مُحْتاجوُنَ الَيْها» «٢» نوشته‌هاى خويش را محفوظ داريد كه در آينده بدآنهانياز خواهيد داشت.
ب- سياسى‌ امّ سلمه، همسر رسول خدا مى‌گويد: پيامبر خدا (ص) وقتى گرفتارى‌ها وسختى‌ها ى ما (مسلمانان) را ديد، دستور به هجرت داد و فرمود: به سرزمين حبشه (اتيوپى كنونى) برويد. آنجا پادشاهى حكومت مى‌كند كه ستم نمى‌كند، در آنجا اقامت گزينيد تا خداوند شما را از اين گرفتارى نجات دهد. «٣»